Friso Coumou

Friso Coumou, ‘versneller van de doe-democratie’, blogt regelmatig op zijn site frisocoumou.nl. Hieronder vind je de weergave van zijn blog over ‘goed doen’ en de rol van de overheid daarbij. 

‘Waarom is het in Nederland zo moeilijk om goed te doen?’, verzuchtte een financieel expert. Hij was één van de deelnemers aan een sessie over ‘knelpunten in de doe-democratie’. Diverse duo’s van maatschappelijk initiatiefnemers en gemeenteambtenaren hadden knelpunten beschreven die zij ervaren bij de realisatie van maatschappelijk initiatief. Het waren knelpunten rondom aanbestedingen, belastingen en aansprakelijkheid.

In diverse gedaanten zag ik dezelfde onderliggende spanningen terugkomen. Overheidsprocedures zijn gericht op grote organisaties. Initiatieven zijn kleinschalig. Overheidseisen zijn geënt op professionals. Initiatiefnemers zijn semiprofessionele betrokkenen. Overheden denken en werken vanuit sectorale indelingen. Maatschappelijke initiatieven combineren allerlei functies, dwars door de sectoren heen.

Het overheidsbeleid en de daarop gebaseerde procedures stammen uit de tijd dat ambtenaren de wereld konden indelen in twee categorieën. Enerzijds is er de wereld van profit. Dit is het dagelijkse werk van professionals in commerciële organisaties. Het draait hier om resultaatgerichtheid. Anderzijds is er de wereld van non-profit. Dit is het vrijwilligerswerk dat mensen in het weekend en de avonduren doen bij een vereniging, stichting of kerk. Hier draait het om betrokkenheid.

De overheid heeft in dit schema heldere rollen ten opzichte van partijen in beide werelden. De overheid waarborgt de legitimiteit. Voor de vrijwilligers is de overheid een subsidieverstrekker. Daar zijn procedures voor bedacht, met criteria voor transparantie en verantwoording. Voor de commerciële organisaties is de overheid een opdrachtgever, een toezichthouder en een marktmeester. Ook daarvoor zijn procedures bedacht, met criteria voor kwaliteit, professionaliteit, omzetgrootte, veiligheid, enzovoort.

Maar de wereld is veranderd. Het moderne maatschappelijke initiatief combineert goed doen met een verdienmodel. Het wil op eigen benen staan en onafhankelijk van subsidies zijn. Dat verlangen overheden en fondsen ook. Het initiatief produceert daartoe economische waarde. Die economische winst blijft bijzaak. Het is een noodzakelijke randvoorwaarde voor de continuïteit van de sociaal-maatschappelijke waardecreatie. We zouden het moderne maatschappelijke initiatief als een nieuwe wereld kunnen opvatten. De wereld van for benefit.

De overheid weet daarmee nog niet om te gaan. Ze duwt for benefit in het oude schema van profit en non-profit. Jammer genoeg voor de initiatiefnemers vallen ze, zodra er sprake is van enige economische waardecreatie, negen van de tien keer in deprofit-categorie. Ik zag laatst een Loesje-poster die dit op grappige wijze samenvat:

‘Denk je onafhankelijk te zijn met je moestuin en je zonnepaneel, wil de Belastingdienst een derde van de bloemkool hebben.’

De uitwerking is minder grappig: een overheid die de participatiesamenleving met de mond belijdt, maar in gedrag allerlei initiatieven beperkt en in de kiem smoort.

Waardecreatie vindt tegenwoordig vooral plaats in netwerken. Overheden, bedrijven en initiatiefnemers nemen daaraan allen deel. Nu het speelveld zich heeft verbreed is het tijd dat alle partijen ook hun blik verbreden. Ze moeten meer oog krijgen voor andere waarden. En hun criteria daarop baseren.

Commerciële organisaties kijken dan voorbij de P van profit. Van nature zijn ze resultaatgericht en goed in economisch rendement. Maar hoe goed scoren ze op sociale en ecologische impact? En hoe goed scoren ze op legitimiteit en betrokkenheid? Zijn ze transparant? Geven ze iets terug aan de samenleving?

Maatschappelijk initiatiefnemers kijken dan voorbij de P’s van persoon en planeet. Van nature zijn ze goed in de organisatie van betrokkenheid. Maar hoe goed scoren ze op economische continuïteit en legitimiteit? Zijn ze in staat te voldoen aan een aantal spelregels die nu eenmaal gelden als je deelneemt aan het sociaal-maatschappelijke en het economische verkeer? Kunnen ze hun maatschappelijke impact bewijzen en zich daarover verantwoorden? Zijn de initiatieven transparant over welke groepen mensen ze in- en uitsluiten?

En overheden kijken dan voorbij de P’s van politiek en procedures. Naast legitimiteit en resultaatgerichtheid stellen ze criteria voor de organisatie van betrokkenheid. Zijn overheden in staat verder te kijken dan procedures die zijn gebaseerd op gelijke behandeling van iedereen? Kunnen ambtenaren bij aanbestedingen verder kijken dan de laagste prijs op basis van schaalvoordelen? Hebben bestuurders het lef om voorbij legitimiteitseisen te gaan en onderscheid te maken?

Pas dan, als alle partijen vanuit meerdere waarden handelen en elkaar de maat nemen, zal het in Nederland makkelijker zijn om goed te doen.

Friso Coumou
“Ik help mensen en groepen veranderingen te realiseren. Vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ben ik actief als Versneller Doe-democratie. Mijn interessegebieden zijn onder meer: innovatie, veranderkunde, creativiteit, leerprocessen, verhalen vertellen, design denken, sociaal ondernemerschap, democratie en menselijke ontwikkeling.
U kunt contact met mij opnemen via LinkedIn of Twitter.”

“Het is onmiskenbaar dat mensen in onze huidige netwerk- en informatiesamenleving mondiger en zelfstandiger zijn dan vroeger. Gecombineerd met de noodzaak om het tekort van de overheid terug te dringen, leidt dit ertoe dat de klassieke verzorgingsstaat langzaam maar zeker verandert in een participatiesamenleving. Van iedereen die dat kan, wordt gevraagd verantwoordelijkheid te nemen voor zijn of haar eigen leven en omgeving.” Troonrede koning Willem-Alexander, 17 september 2013

Een week na de troonrede waarin koning Willem-Alexander de term ‘participatiesamenleving’ namens het kabinet introduceerde, startte Croqqer, een online platform waar buurtgenoten hun talent en tijd delen. En zo ook bijdragen aan de sociale cohesie in hun buurt. Rob van de Star is samen met zijn vrouw initiatiefnemer van Croqqer. “We schakelen bewust op bottom-up initiatieven, zijnde lokale initiatieven in de wijk of buurt.”

De introductie van de term ‘participatiesamenleving’ was niet de aanleiding voor Croqqer. Als is het alleen al omdat Van de Star niet gelooft in top-down beleid vanuit bijvoorbeeld de overheid. Want, zo legt hij uit: “Top-down beleid zit niet in het hoofd en hart van de mensen in de buurt. Dat is wel zo als de mensen zelf initiatief nemen. Dat is wat wij hebben gedaan en dat is ook de essentie van Croqqer:  mensen nemen zelf het initiatief om tijd en talent met elkaar delen. Bovendien; als bij top-down beleid de subsidies of de inzet van de verantwoordelijke overheid stoppen, dan is ook het initiatief vaak weg.”

De ‘participatiesamenleving’ is een veelbediscussieerde term van deze tijd. Het past bij de transitie bij de overheid, die in het teken staat van decentralisatie en participatie. En dat is volgens Van de Star één van de vijf trends  waar Croqqer een resultante van is. Als overige vier trends noemt hij:

• Altijd online
• Circulaire economie (duurzaamheid, groene beweging)
• Deeleconomie
• ‘Glocal’: globaal versus lokaal (door de toenemende globalisering, ontstaat meer behoefte aan verbindingen in de directe omgeving)

Sociale waarde toevoegen

Van de Star: “Voor ons is het van belang dat we sociale waarde toevoegen. Maar daarnaast moeten we, zoals zoveel deeleconomie initiatieven, ook gewoon onze eigen broek ophouden. Croqqer is een combinatie van betaalde klussen, ‘ruilklussen’ en vrijwillige klussen. Het aantal matches neemt toe. Van de betaalde klussen ontvangen wij twintig procent. Hiervan worden onder andere de communitymanagers in de buurten betaald en gaat een kwart als ‘social return’ terug naar de ‘Vrienden van Croqqer’: lokale buurtinitiatieven en verenigingen. Bij 30.000 betaalde klussen draaien we quitte. Verder zoeken we naar investeerders, met name via persoonlijke netwerken. We kijken nog of bijvoorbeeld crowdfunding iets voor ons is. Daarnaast hebben we Stichting DOEN benaderd. Na een goed doorwrocht traject van zes maanden, kregen we een startdonatie.

“We willen samen met Stichting DOEN een sociale Barometer publiceren. Zo willen we zichtbaar maken hoe buurtbewoners sociale cohesie in hun buurt ervaren. Door dit systematisch te meten, ontstaat er een beeld van buurt, stad, provincie, Nederland en als je zou willen Europa. Zo’n barometer geeft goed zicht op het welbevinden van mensen in hun leefomgeving. We hopen dat dit inzicht mensen zal inspireren om zich te verdiepen in vragen als ‘hoe komt het dat de sociale beleving zo is in mijn buurt?’ en ‘wat kunnen we verder doen?’

“We zijn nu anderhalf jaar bezig,” vertelt Van de Star. “We hebben veel gesproken met gemeenten, buurthuizen en vrijwilligers organisaties. Waarom is het voor enthousiaste mensen in buurten zo moeilijk om zaken van de grond te krijgen? Buurtinitiatieven worden niet direct omarmd door instanties. Organisaties, al dan niet van de overheid, zijn gesetteld in een buurt. Zij gaan over mensen met problemen. Daar werken gesubsidieerde mensen die deze mensen helpen. Goede intenties, maar de impact van hun werk in de buurt is vaak lager dan hun salaris.”

Het kan ook anders

Dat kan ook anders, vindt Van de Star. “We zoeken samenwerking met mensen en instanties. Bijvoorbeeld via de ‘Vrienden van Croqqer’; zoals buurthuizen, een studentenvereniging, sportvereniging, vrijwilligersorganisatie en activiteitencentrum.  We  werken ook samen met overheden, vooral gemeenten. We willen ze helpen om over hun eigen schaduw heen te stappen.

“Tegen overheden, met name de lagere overheden, wil ik zeggen: geef ruimte aan lokale initiatieven en stimuleer die! Creëer draagvlak door hulp te bieden aan bottom-up initiatieven. De oplossingen voor heel veel problemen liggen al klaar, bij burgers en bij de markt. Je moet ze alleen wel zien en de ruimte geven. En mensen die een idee hebben en daar iets mee willen, adviseer ik: heb geduld. Leg uit wat je beoogt, herhaal dit wanneer nodig. En luister goed naar de behoeften van anderen. Spreek hun taal, ook die van instanties als bijvoorbeeld de overheid. Het gaat om luisteren, waarnemen en je een beeld vormen.”

Geïnspireerd door deeleconomie

Zoals eerder gezegd, was de troonrede niet de aanleiding voor het initiatief. Zoals bij veel succesvolle initiatieven, ontstond Croqqer ‘gewoon’ uit iets waar Van de Star en zijn vrouw zelf in de dagelijkse praktijk tegen aan liepen en wilden oplossen: “Mijn vrouw en ik hebben vier kinderen. Een druk gezin toen onze kinderen jonger waren. We waren in het weekend net een taxibedrijfje. Zondag op de bank spreek je met elkaar over alle zaken die ook nog moeten: de tuin, belastingaangifte, plankje ophangen, lekkende kraan repareren. Terwijl, misschien woont er drie straten verder een buurman of –vrouw die dat graag voor jou wil doen. Je hebt bovendien een leuk gesprek bij een lekker bakkie koffie en leert je buurtgenoten kennen. Croqqer slaat die brug.”

Van de Star raakte april vorig jaar geïnspireerd tijdens een bijeenkomst over deeleconomie in De Balie in Amsterdam. “Daar waren zo’n dertig bevlogen en enthousiaste mensen. Onder wie van Ouishare en ShareNL. Voor mij begon toen een interessante reis. Een maand later ging ik naar een Ouisharefest in Parijs. Zo’n zeshonderd mensen uit Europa deelden honderd deelinitiatieven. Dat gaf veel inspiratie voor ons initiatief Croqqer. We zijn nu anderhalf jaar bezig en enkele duizenden mensen hebben zich al aangemeld op ons platform. We groeien snel en hebben nu veertig mensen, zowel communitymanagers als ambassadeurs in de buurten, die voor Croqqer actief zijn.  Lezers die communitymanager of ‘vriend’ willen worden, nodig ik uit onze website te bezoeken. We werken landelijk en wijkgericht en willen veel herrie maken om zo tot meer cohesie in onze buurten te komen. Dat kan alleen als veel mensen meedoen.”

Croqqer is één van de vele initiatieven van mensen die geloven in de kracht van zichzelf en anderen. Hoe gaat de overheid met dergelijke initiatieven om? Het uitspreken in de troonrede en het regeerakkoord is niet voldoende. Het vraagt wat van ‘dé burger’ en het vraagt tegelijkertijd om een andere manier van kijken en samenwerken van en met politiek en overheid.

Meer informatie:

www.croqqer.com

Interview Rob van de Star bij Koffietijd

www.klusbrigade.tv (Programma RTL 4, op 29 juni was de eerste uitzending)

In de Waalsprong in Nijmegen werken bewoners, woningcorporatie en gemeente samen aan een bijzonder project: Meergeneratie woonproject Nijmegen (MWN). De vier pijlers van dit project zijn Gemeenschapsvorming; Stilte en bezinning; Ecologie en duurzaamheid; en Meergeneratie wonen, wat inhoudt dat bewoners van jong tot oud deelnemen. Een ander bijzonder element in het project is de coöperatieve besluitvorming, waarbij het doel is dat alle deelnemers zich kunnen vinden in een besluit.

Aan tafel bij woningcorporatie Talis in Nijmegen vertellen betrokkenen over het woonproject: Rob Lindhout, penningmeester van het bestuur van de vereniging MWN, Michel Pott, projectmanager namens Talis en Yvonne van Zoest, lid van de vereniging en voorzitter van de kopersvereniging. Hoe mondde een idee uit in een woonproject met bijna vijftig woningen, hoe zijn woningcorporatie en gemeente hier bij betrokken en hoe worden alle besluiten coöperatief genomen? Een drieluik.

Hoe een idee van een meditatiegroep uitmondt in een woonproject met bijna 50 woningen

Het begon allemaal met een zoektocht naar een gezamenlijk spiritueel georiënteerde woon-, werk- en leefomgeving, zo staat te lezen op de website. Rob Lindhout is inmiddels viereneenhalf jaar betrokken bij dit project. Hij vertelt: “Een inspirerend bezoek van een aantal vrienden uit een meditatiegroep aan een ‘Mehrgenerationenhaus’ in de buurt van Stuttgart, deed het enthousiasme toenemen. Dat kwam door de dynamische en ontspannen wooncultuur daar. Door meer bezoeken aan woongemeenschappen in Duitsland, ging het idee steeds meer leven.” Via folders in meditatiecentra, natuurvoedingswinkels en de bibliotheek nodigden de initiatiefnemers belangstellenden uit voor een eerste bijeenkomst. Er kwamen 35 mensen op af, van wie vijftien mensen zich aansloten bij het initiatief.

Lindhout: “Het idee was niet zozeer iets nieuws bouwen. We zochten een plek waar een groep mensen kan neerstrijken met dezelfde ideeën over samenleven. We zijn bijvoorbeeld gaan kijken bij kloosterachtige gebouwen. Maar daar zijn complexe en kostbare verbouwingen nodig.” Voor de benodigde officiële contacten, zoals afspraken met de gemeente en andere instanties, is een formele juridische status nodig. Daarom werd op 6 november 2009 de vereniging Meergeneratie Woonproject Nijmegen opgericht en vastgelegd in de statuten. De vereniging kent nu 68 leden en is nog groeiende. Er liggen concrete plannen voor veertig huurwoningen en acht of negen koopwoningen. De eerste paal gaat eind dit jaar in de grond.

Hoe en woningcorporatie hierbij betrokken raken en wat (niet) hun rol is

In dezelfde gemeente was de woongroep ‘Initiatief Ecologisch Wonen Arnhem Nijmegen’ (IEWAN) opgericht, die ecologisch wilde gaan wonen. Zowel MWN als IEWAN benaderde los van elkaar toenmalig wethouder Jan van der Meer met de vraag of er in Nijmegen een plek is om hun ambitie te verwezenlijken. De wethouder, is volgens Lindhout en Pott van nature enthousiast over ecologische en duurzame initiatieven als deze. Hij heeft er bijvoorbeeld voor gezorgd dat er subsidie kwam vanuit de provincie. Ook de ambtenaren zagen de initiatieven volgens beide heren heel erg zitten.

Tijdens een gezamenlijke fietstocht van IEWAN en MWN met de Gemeentelijke Exploitatie Maatschappij (GEM) door de Waalsprong , ontstond het idee om de initiatieven onderdeel te laten zijn van het project ‘Plant je vlag’. Plant je vlag biedt mensen een plek waar ze zélf iets kunnen realiseren. Dit project van de gemeente en GEM was net begonnen. “Zou het niet goed zijn als dáár…”, zeiden de partijen tegen elkaar. Het bestemmingsplan was al in de maak en voor de start van het project was het fijn als er pioniers voor het gebied zijn. Zo werd de locatie bepaald.

En de rol van Talis? Pott: “Wij vinden mantelzorg, eigen initiatief van bewoners en de participatie van de klant in projectontwikkeling heel belangrijk. In het project MWN komt dit allemaal samen. De rol van Talis is anders dan anders. We zijn financier, we ontwikkelen samen met MWN en zijn straks eigenaar van de veertig huurwoningen. Een traject als dit is bovendien intensief en heeft een lange looptijd. Het is heel mooi om iets te maken voor de mensen die er gaan wonen. Bij veel projecten ken ik de toekomstige bewoners niet. Nu zie ik ze al vier jaar voordat ze er gaan wonen.”

En hoe alle besluiten coöperatief worden genomen

Het doel van MWN is dat iedereen zich kan vinden in elk besluit. Er wordt dan ook niet gestemd. Bovendien neemt het bestuur van de vereniging geen besluiten. De rol van het bestuur is coördineren, overzicht houden, naar buiten toe optreden en het beheren van de financiën. Nieuwe leden krijgen uitleg over hoe de processen binnen de vereniging lopen en waarom. “Hoe je met elkaar omgaat, hoe ideeën vorm krijgen, hoe je ideeën omzet in materie. Deze manier van besluitvorming is gaande de rit zo ontstaan,” vertelt Lindhout. Zie ook de lemniscaat als beeld voor gemeenschap- en besluitvorming.

Coöperatieve besluitvorming in 10 stappen

Lindhout legt uit hoe deze vorm van besluitvorming binnen zijn vereniging werkt, aan de hand van tien stappen:

1. Er komt een onderwerp op tafel. Dit kan van alles zijn.
2. Elk lid krijgt de vraag: wie is geschikt om dit onderwerp aan te pakken? “Zodoende zie je bij de anderen de kwaliteiten die jij belangrijk vindt.”
3. Er is een aantal namen. De vereniging vraagt hen of ze het onderwerp willen op pakken. Dit is volgens Lindhout een belangrijk aspect. “Mensen zeggen: ‘dat wil ik wel proberen’. Zo ontwikkelen zij zichzelf.”
4. Uiteindelijk is er een groep met drie tot vijf leden die een besluitgroep vormen.
5. Deze groep gaat aan de slag. Zij gaan alle leden bevragen over het onderwerp. Onder andere via een forum op de interne website en bij ledenvergaderingen.
6. De besluitgroep verzamelt alle ideeën en komt op basis daarvan met een aantal alternatieven.
7. De besluitgroep presenteert de alternatieven op het forum en tijdens de algemene ledenvergadering. De leden kunnen reageren.
8. De Besluitgroep gaat verder. “Je ziet dan snel alternatieven afvallen. Het uiteindelijke voorstel klopt meer. Er ontstaat meer draagvlak.”
9. De besluitgroep komt met een voorgesteld besluit. Er is dan nog ruimte voor inbreng en soms komen er nog nieuwe dingen in het voorstel. Als iemand nog bezwaar heeft, vraagt de besluitgroep hen: ‘kun je ermee leven?’ Als dat niet zo is, moet diegene kunnen onderbouwen dat zijn of haar punt voor de hele groep van belang is.
10. De besluitgroep neemt definitief besluit. “ Soms kan dat leiden tot afscheid van een persoon die met het besluit niet kan leven”.

Een belangrijk aspect van deze aanpak is dat de mensen, zowel kopers en huurders, elkaar kennen voordat ze gaan wonen in de Waalsprong. Lindhout: “Het sociale element is heel belangrijk: een gevoel van verbinding en samenhang in de groep.” Yvonne van Zoest vult aan: “Deze basis van betrokkenheid bij elkaar maakt uiteindelijk de woon-zorg combinatie van de toekomst. Wij kennen onze toekomstige buren al jaren en dat verhoogt ons welzijn.”

Van Zoest werd in februari vorig jaar lid van de vereniging MWN en is voorzitter van de kopersvereniging, die wekelijks bij elkaar komt. “We bouwen als kopersgroep ons eigen huis. Als wij niets doen, gebeurt er niets. We hebben als groep een architect gecontracteerd. Dat kost geld. Hoe verdeel je die kosten? We verwachten dat we in de toekomst gezamenlijk inkopen doen. We hebben een gezamenlijke bankrekening bij Triodos, onder andere voor gezamenlijke inkoop en rekeningen. Dat is een bijzonder proces.

“Wat ik spannend vind, is hoe het straks gaat als we er wonen. Bijvoorbeeld als iemand wat komt vragen terwijl je net wat anders gaat doen. Hoe bewaak je je eigen grens en draag je tegelijkertijd bij aan de groep? Hoe gaat dat in evenwicht zijn? De vereniging drijft op actief zijn van de leden. Er is een werkgroep die dat bewaakt, die uitdagend en liefdevol leden inspireert om actief te blijven. Hoe doe je dat, normatief of inspirerend? Dit zijn allemaal zaken waar we straks tegenaan gaan lopen. En dat is interessant.”

Lindhout blikt ten slotte kort vooruit. “Er zullen ook woningen van eigenaar wisselen. Als van buiten iemand in de groep komt, ontstaat er een andere dynamiek. We vragen eerst om lid te worden van de vereniging, te snuffelen en actief mee te doen. Pas na een half jaar kan iemand beslissen: ‘ja, ik wil me aansluiten’. Mensen van de vereniging kunnen daar tegen bezwaar maken, mits het gaat over het belang van de vereniging. Het gaat niet om individuen. Hier vind je onder andere het stilte en meditatie-element in terug: onderzoek bij jezelf hoe je omgaat met bijvoorbeeld weerstand bij een persoon.”

En zo is de cirkel van dit verhaal rond. Wat ooit begon bij een wens van een aantal mensen uit een meditatiegroep, resulteert in een woonproject in de Waalsprong, waar mensen van meerdere generaties via vernieuwende besluitvorming sámen een woongemeenschap creëren, met een belangrijke plek voor stilte en meditatie.

Zie voor meer informatie www.meergeneratiewonen.nu Meergeneratie

Woonproject Nijmegen heeft ook een eigen Facebookpagina

Co-creatie: ‘een vorm van samenwerking, waarbij alle deelnemers invloed hebben op het proces en het resultaat van dit proces, zoals een plan, advies of product. Kenmerken van co-creatie zijn dialoog, ‘common ground’, enthousiasme, daadkracht en focus op resultaat. Voorwaarden voor succesvolle co-creatie zijn gelijkwaardigheid van de deelnemers.’ zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Co-creatie

Wederkerigheid. Dat is co-creatie voor Conny de Laat en Ingrid Veltkamp. Mensen in beweging zetten. De Laat en Veltkamp zijn beiden betrokken bij de co-creatiebeweging in Culemborg (zie de website), De Laat als bestuurslid en Veltkamp als contactpersoon van de gemeente Culemborg. In 2012 ontstond in Culemborg op initiatief van bewoners deze co-creatiebeweging, na een bijeenkomst die de gemeente organiseerde voor inwoners en bedrijfsleven met als doel gezamenlijk de kernwaarden voor de stad (‘eigenzinnig, vitaal en betrokken’) te bepalen.

Verbindingen tussen mensen en ideeën

De Laat: “Iedereen is in meer of mindere mate betrokken bij waar je woont. Al gaat het maar om je eigen poortje.” Samen met onder anderen initiatiefnemer Gerwin Verschuur, ging een groep betrokkenen met het idee van co-creatie in Culemborg aan de slag. De groep betrokken inwoners organiseerde een marathonsessie van 12 uur, op 12-12-2012. Elk uur had een bepaald thema. Bewoners en bedrijfsleven konden ideeën en initiatieven voor de stad Culemborg delen. De bijeenkomst was een groot succes. In totaal waren er 144 sprekers. Zie een impressie van de bijeenkomst op Youtube:

“We dachten, als het zó leeft, dan kunnen we er een beweging van maken. Er kwam een vervolg, met verschillende bijeenkomsten in 2013. Het doel was steeds om verbindingen te leggen tussen mensen en ideeën.”

Cocreatie Culemborg is een brede beweging en dat brengt dynamiek met zich mee. De Laat: “We hebben tijdelijk een stichtingbestuur opgericht, die bijeenkomsten organiseert, een website ontwikkelt, maar bijvoorbeeld ook de kosten van zaalhuur en dergelijke betaalt. We willen uiteindelijk van dit stichtingbestuur naar een coöperatieve vorm toe. We hebben als bestuur co-creatie bewust niet gedefinieerd. Geen ‘Dit is het en zo moet het’. Als je dat doet, sluit je mensen uit. Tegelijkertijd is er ook de behoefte bij mensen: ‘Wat is het nu, hoor ik daarbij, moet ik per se aansluiten?’ Die verschillende behoeftes zijn er, dat is niet erg.”

Gemeenten focussen nog te veel op beleid maken

Veltkamp, overigens zelf geen inwoner van Culemborg, is contactpersoon namens de gemeente. Binnen de gemeente is zij verantwoordelijk voor burgerparticipatiebeleid. “In principe hoeft een gemeente niet bij burgerinitiatieven betrokken te zijn, al vind ik het heel prettig om bij te dragen aan Cocreatie Culemborg. Van begin af aan hebben we heel open gesprekken gevoerd. Mijn rol is meedenken, bijvoorbeeld over hoe je de gemeenteraad kunt betrekken en bij welke persoon binnen de gemeente je moet zijn. Bovendien wil ik graag ‘ontschotting’ bewerkstelligen. Zodat burgers en overheid sámen werken aan de stad.

“Toen de co-creatiebeweging begon, had ik een gesprek met onze wethouders. Zij zeiden: ‘bij co-creatie worden toch wel alle doelgroepen betrokken?’. Maar wij kunnen als gemeente Cocreatie Culemborg niet vertellen wat te doen. Gemeenten focussen nog teveel op beleid maken. Bepalen wat anderen moeten doen. Daar anders naar kijken, heeft ook te maken met het dichten van de beroemde kloof tussen overheid en burger. Ik geloof niet in zo’n kloof. Juist dit soort bewegingen, als Cocreatie Culemborg, bewijzen dat!”

“Eigenlijk is het toch vreemd dat een gemeente bedenkt wat goed is voor de stad…”

De Laat: “Mensen worden vanuit verschillende drives actief in een stad: de één vanuit passie, de ander vanuit pijn. Beide zijn goed en effectief. Bij eerdere burgerinitiatieven heb ik zien ontstaan dat mensen die eerder zeer onverschillig waren, ineens dachten ‘hé, dit is onze wijk! Laat je eens zien gemeente!’. Ik wil die betrokkenheid, ook al is het vanuit ‘tegen’, positief inzetten voor deze stad.”

Veltkamp vult aan: “Niet de gemeente die zegt ‘we zijn met iets bezig, wat vinden jullie ervan?’ Maar de burgers die aangeven wat zíj belangrijk vinden.”
De Laat: “Het gaat om de energie: hoe krijg je voor elkaar dat mensen energie ten goede van de gemeenschap inzetten.”
Veltkamp: “En wat kan ik daar aan bijdragen? Dáár draait een gemeente om. Eigenlijk is het toch vreemd dat er vanachter een bureau in het stadskantoor bedacht wordt wat goed is voor de stad…”

Wat Veltkamp in dit hele proces heeft geleerd, is: “Laat als gemeente de bewoners zien dat hun rol van groot belang is, dat zij kunnen bijdragen aan de leefbaarheid van hun stad. Zo groeien we met elkaar organisch naar een kanteling toe: van burgerparticipatie naar overheidparticipatie.”
De Laat: “we hebben raadsleden gevraagd welk concreet project ze willen adopteren. Een aantal van hen heeft contact met ons gezocht. Dat zijn de zaadjes die je plant.”

Open staan en kansen pakken

Veltkamp heeft bewondering voor wat de co-creatiebeweging in Culemborg in gang heeft gezet. “Wat ik zo mooi vind, is dat ze voortdurend reflecteren op wat ze doen. Ze staan open voor verandering van het proces maar blijven wel bij hun oorspronkelijke visie. Ze willen leren. Dat merk je bij hun bijeenkomsten. Steeds denken ze na over het proces, hoe ze het goed kunnen vormgeven, wat de vraagstukken zijn et cetera. Terwijl het allemaal vrijwilligers zijn!”

De Laat: “Heel belangrijk is dat er niet één waarheid is. We stellen ons daarom lerend op. Naar buiten toe én naar binnen toe. Willen open blijven staan en kansen pakken. Als je het dicht timmert en ‘nee’ gaat verkopen aan mensen met ideeën, dan is het over. We zoeken bewust naar de balans tussen brengen en halen. Een beweging als co-creatie Culemborg trekt ook mensen aan die alleen komen ‘halen’. Aan de andere kant brengen mensen juist héél veel. We denken daar steeds over na: wat kom je brengen en wat kom je halen? Hoe is dat in balans?

Co-creatie is van de lange adem

“Co-creatie is iets van de lange adem. Het is echt investeren in de toekomst. Daarvoor heb je verschillende stijlen nodig: een visionair, iemand ‘met de poten in de klei’ en iemand die knopen door hakt. Al deze stijlen zitten overigens in ons bestuur. Mijn ideaal is dat alle actoren in een stad op hun kracht en expertise worden ingezet. In gezamenlijkheid. Ook de gemeente. Zij moeten het algemeen belang in ogenschouw houden en beschermen. Iedereen doet mee vanuit zijn eigen rol en verantwoordelijkheid.”
Veltkamp ziet de rol van gemeentes veranderen. “In de toekomst werken we met de stad aan de stad!”

———————————————————————————————————————————————-

Co-creatie in Culemborg:

Een aantal inwoners van Culemborg heeft in 2012 ‘Co-creatie Culemborg’ opgericht. De beweging heeft een voorlopig stichtingbestuur. Iedereen kan ideeën aandragen en aansluiten bij initiatieven. De missie en visie van de beweging is: