Wat je bij Rembrandt onmiddellijk ziet is dat tekenen voor hem vrijwel altijd gelijk stond aan zoeken. Zoeken op weg naar een overtuigende weergave op papier van wat hij voor zich zag of in zijn hoofd had. En dat lukte hem meestal niet in één keer. Met als gevolg dat lijnen doorlopend worden aangepast, overgedaan, en dan weer net iets anders neergezet. En het “inkleuren van de lijntjes” is al evenzo een zoekproces, waarbij de lijntjes eerder toevalligheden dan strakke kaders lijken.

“Buiten de lijntjes kleuren” is bij Rembrandt dus een noodzakelijk onderdeel van zijn zoeken naar de best overtuigende papieren weergave van de wereld om hem heen. Zonder dat geen goed eindresultaat, zo leert Rembrandt ons. Iets wat denk ik ook op ons van toepassing is. Want ook als wij tegenwoordig een passende aanpak van maatschappelijke problemen zoeken is goed buiten de lijntjes kunnen kleuren vaak een noodzakelijke competentie. Omdat we nu eenmaal net als Rembrandt zelden te maken hebben met situaties waar alle lijntjes perfect zijn.

Het is overigens diezelfde Rembrandt die ons leert dat het ook anders kan. Er zijn tekeningen waarbij je niet buiten de lijntjes hoeft te kleuren, omdat die lijntjes nu eenmaal wel perfect zijn. Maar dat vereist wel een waar meesterschap. Een niveau dat zelfs de grote Rembrandt pas op het einde van zijn leven wist te bereiken. Resulterend in tekeningen van haast goddelijke schoonheid. Zoals zijn tekening van een Slapende vrouw (ca. 1654). In die tekening is al het zoeken verdwenen. Trefzeker tekent Rembrandt een jonge vrouw, die misschien wel zijn nieuwe geliefde is. Geen enkele lijn is overbodig. En aan kleur heeft Rembrandt in dit geval geen behoefte. Laat staan aan kleuren buiten de lijntjes.

Maar dit is een niveau van meesterschap dat ons als ambtenaren waarschijnlijk niet is gegeven. Er is immers een belangrijk verschil met tussen ons en Rembrandt. Hij kon vaak op een mooi schoon stuk papier beginnen, terwijl wij steevast te maken hebben met allerlei ‘oude tekeningen’ waarbinnen we onze weg moeten zoeken. Misschien zouden ook wij, als we helemaal, maar dan ook echt helemaal opnieuw konden beginnen niet buiten de lijntjes hoeven kleuren. Maar ik ben bang dat dat een illusie is. Wij zijn net als de vroege Rembrandt gedoodverfd buiten de lijntjes kleuren. Al was het maar om soms uit te vinden waar die lijntjes eigenlijk horen te staan.

© Martin Lok (21 juni 2015)

Gegevens kunstwerk
Naam: Slapende jonge vrouw 
Maker: Rembrandt Harmenszoon van Rijn (Leiden, 15 juli 1606/1607 – Amsterdam, 4 oktober 1669)   
Wanneer is het gemaakt: 1654 
Formaat: 24,6 x 20,3 cm
Methode: penseel in bruin, enige witte dekverf; kaderlijnen met pen in bruin
Waar te vinden: The British Museum (London)

Deze column is ook gepubliceerd op de Intranet-site van het ministerie van Economische Zaken.

In de gipsotheek worden meer dan duizend gipsen schetsen van beeldhouwers getoond, opeengepakt in grote stellages. Eerste probeersels en vervolgwerkjes, stuk voor stuk tussenstations, op weg naar een hopelijk grootse creatie. Sommigen zijn slechts een paar centimeter groot, zoals het ontwerpje van Carasso voor de sokkel van de fontein die in het Ministerie van Economische Zaken staat. Andere zijn manshoog. Maar in alle gevallen tonen ze de stappen die de kunstenaar heeft afgelegd.

Die stappen zijn natuurlijk het beste te volgen als er van een beeld meerdere modellen bij elkaar staan. Zo is bijvoorbeeld aan de hand van verschillende schetsen voor de Dokwerker (1952) te zien hoe Mari Andriessen zijn beeld tot het krachtig statement heeft gevormd dat tegenwoordig in alle glorie Amsterdam verrijkt: door stapje voor stapje de dokwerker geleidelijk aan robuuster te maken, naar achteren te laten hellen en zijn knuisten meer accent te geven.

Prachtig toch, zo’n kijkje in de keuken van de beeldhouwer? Dichter op de huid van de beeldhouwer kan je niet komen. Of, zoals Jan Teeuwisse, directeur van Beelden aan Zee, het zegt: “Door de gipsen kom je het dichtst bij de duimdruk van de kunstenaar.”

“Dat wil ik op mijn werk ook”, was het eerste dat ik dacht toen ik er rond dwaalde. Een beleidsotheek, dat zou toch prachtig zijn? Daarin tonen we dan niet het eindproduct, maar de weg ernaar toe. Dus niet de Rijksnatuurvisie of de Kamerbrief Stand van Zaken Vogelgriep maar de eerste concepten daarvan, met de krabbeltjes van ambtenaren of bewindslieden nog in de kantlijn.
Een paar van die concepten op rij maakt het creatieve proces van de beleidsmaker zichtbaar. Dan zie je hoe ook de ambtenaar, als een volleerd Mari Andriessen, in zijn werk zoekt naar de juiste pose. Hoe ook hij in zijn aanpak, op zoek naar maximale impact, schuift met houdingen, formaten en kijkrichtingen. Dan zie je de duimdruk van de ambtenaar.

Het lijkt me iets om met trots tentoon te stellen. Ook als er niet “gewobt” wordt. Bijvoorbeeld in de ontvangsthal van verschillende ministeries, naast die gebruikelijke planken met de ter-inzage-leggingen; dan wordt het daar ook eens wat drukker. Elke week een andere Kamerbrief of beleidsnota, waarvan we zo de ontstaansgeschiedenis tonen. Als ode aan de creativiteit van de ambtenaar. Uit trots voor het publiek vakmanschap.

© Martin Lok (7 december 2014)

Gegevens kunstwerk
Naam: De Dokwerker, gipsen model 
Maker: Mari Andriessen (Haarlem, 4 december 1897 - aldaar, 7 december 1979) 
Wanneer is het gemaakt: 1952
Materiaal: gips
Waar te vinden: Beelden aan Zee, gipsotheek (Scheveningen)

Met dank aan Museum Beelden aan Zee (Scheveningen) voor de foto van het model van de Dokwerker.
Deze column is ook gepubliceerd op de Intranet-site van het ministerie van Economische Zaken.

Doelstellingen niet baseren op haalbaarheid maar op urgentie. Op wat moet en nodig is. Dat is nog eens toewijding voor de goede zaak. Dat is uitdagend. Dat is lef!

De ASN Bank is overigens niet de eerste die dit zo doet. Kennedy ging hen voor met zijn “man on the moon” ambitie. En Martin Luther King met zijn “I have dream”. In het bedrijfsleven is Ray Anderson van Interface een mooi voorbeeld toen hij in 1994 met zijn Mission Zero koos voor “nul emissie” in 2020. Een ambitie waarvan in 1994 de haalbaarheid net zo onzeker was als die van de klimaatdoelen van de ASN Bank nu.

Maar toch, ze doen het wel en staan daarin niet alleen. Ook de duurzaamheidsambities van Unilever en FMO zijn van eenzelfde insteek. Nee, wie wat rondneust in de strategische plannen van bedrijven ziet snel genoeg dat de ASN Bank met zijn “wat moet” doelstellingen echt geen eenzame gek is.

Ook in de creatieve sector wordt de haalbaarheidsvraag geregeld naar het tweede plan verwezen. Bijvoorbeeld bij Daan Roosegaarde. Al zijn projecten zijn van het kaliber “te ingewikkeld in het begin”, maar leiden steevast tot de prachtigste producten. Omdat Roosegaarde nooit accepteert dat iets niet kan. Het leverde de prachtige Lotus Dome op, waarin metalen bloemen reageren op de nabijheid van mensen. Ik vond het een enerverende ervaring toen ik ervoor stond. En Roosegaarde’s onvermogen om “dat kan niet” te accepteren leverde natuurlijk vorige week de Smart Highway op: een energieneutrale weg zonder verlichting, maar met geverfde belijning die overdag wordt opgeladen en als het donker is sprookjesachtig licht geeft. Het kon eerst niet, zo’n weg, maar hij ligt er nu wel. Omdat Roosegaarde niet opgaf en Heijmans zijn ambitie deelde. Het is een instant succes; de klanten staan inmiddels in de rij.

Kan de overheid dat ook niet? Ambities aangaan waarvan we nog niet weten of ze haalbaar zijn, maar die wel moeten. Het is een interessante vraag. Ik ken weinig voorbeelden waar de Nederlandse overheid hiervoor kiest. Terwijl er zat grote maatschappelijke uitdagingen zijn die hierom vragen. Van financiële crisis, klimaat tot zorg of sociale zekerheid, om er maar een paar te noemen. Zou het juist bij deze problemen niet mooi zijn als ook de overheid de moed heeft zich niet altijd door “haalbaarheid” te laten beperken en alle ruimte geeft aan “wat moet”. Er zijn voorbeelden te over die ons leren dat dat tot de mooiste resultaten leidt.

© Martin Lok (26 oktober 2014)

Gegevens kunstwerk
Naam: Smart Highway 
Maker: Studio Roosegaarde en Heijmans Infrastructure 
Wanneer is het gemaakt: 2014
Materiaal: asfalt en lichtgevende verf
Waar te vinden: Oss, zie Studio Roosegaarde

Deze column is ook gepubliceerd op de Intranet-site van het ministerie van Economische Zaken.

Friso Coumou

Friso Coumou, ‘versneller van de doe-democratie’, blogt regelmatig op zijn site frisocoumou.nl. Hieronder vind je de weergave van zijn blog over ‘goed doen’ en de rol van de overheid daarbij. 

‘Waarom is het in Nederland zo moeilijk om goed te doen?’, verzuchtte een financieel expert. Hij was één van de deelnemers aan een sessie over ‘knelpunten in de doe-democratie’. Diverse duo’s van maatschappelijk initiatiefnemers en gemeenteambtenaren hadden knelpunten beschreven die zij ervaren bij de realisatie van maatschappelijk initiatief. Het waren knelpunten rondom aanbestedingen, belastingen en aansprakelijkheid.

In diverse gedaanten zag ik dezelfde onderliggende spanningen terugkomen. Overheidsprocedures zijn gericht op grote organisaties. Initiatieven zijn kleinschalig. Overheidseisen zijn geënt op professionals. Initiatiefnemers zijn semiprofessionele betrokkenen. Overheden denken en werken vanuit sectorale indelingen. Maatschappelijke initiatieven combineren allerlei functies, dwars door de sectoren heen.

Het overheidsbeleid en de daarop gebaseerde procedures stammen uit de tijd dat ambtenaren de wereld konden indelen in twee categorieën. Enerzijds is er de wereld van profit. Dit is het dagelijkse werk van professionals in commerciële organisaties. Het draait hier om resultaatgerichtheid. Anderzijds is er de wereld van non-profit. Dit is het vrijwilligerswerk dat mensen in het weekend en de avonduren doen bij een vereniging, stichting of kerk. Hier draait het om betrokkenheid.

De overheid heeft in dit schema heldere rollen ten opzichte van partijen in beide werelden. De overheid waarborgt de legitimiteit. Voor de vrijwilligers is de overheid een subsidieverstrekker. Daar zijn procedures voor bedacht, met criteria voor transparantie en verantwoording. Voor de commerciële organisaties is de overheid een opdrachtgever, een toezichthouder en een marktmeester. Ook daarvoor zijn procedures bedacht, met criteria voor kwaliteit, professionaliteit, omzetgrootte, veiligheid, enzovoort.

Maar de wereld is veranderd. Het moderne maatschappelijke initiatief combineert goed doen met een verdienmodel. Het wil op eigen benen staan en onafhankelijk van subsidies zijn. Dat verlangen overheden en fondsen ook. Het initiatief produceert daartoe economische waarde. Die economische winst blijft bijzaak. Het is een noodzakelijke randvoorwaarde voor de continuïteit van de sociaal-maatschappelijke waardecreatie. We zouden het moderne maatschappelijke initiatief als een nieuwe wereld kunnen opvatten. De wereld van for benefit.

De overheid weet daarmee nog niet om te gaan. Ze duwt for benefit in het oude schema van profit en non-profit. Jammer genoeg voor de initiatiefnemers vallen ze, zodra er sprake is van enige economische waardecreatie, negen van de tien keer in deprofit-categorie. Ik zag laatst een Loesje-poster die dit op grappige wijze samenvat:

‘Denk je onafhankelijk te zijn met je moestuin en je zonnepaneel, wil de Belastingdienst een derde van de bloemkool hebben.’

De uitwerking is minder grappig: een overheid die de participatiesamenleving met de mond belijdt, maar in gedrag allerlei initiatieven beperkt en in de kiem smoort.

Waardecreatie vindt tegenwoordig vooral plaats in netwerken. Overheden, bedrijven en initiatiefnemers nemen daaraan allen deel. Nu het speelveld zich heeft verbreed is het tijd dat alle partijen ook hun blik verbreden. Ze moeten meer oog krijgen voor andere waarden. En hun criteria daarop baseren.

Commerciële organisaties kijken dan voorbij de P van profit. Van nature zijn ze resultaatgericht en goed in economisch rendement. Maar hoe goed scoren ze op sociale en ecologische impact? En hoe goed scoren ze op legitimiteit en betrokkenheid? Zijn ze transparant? Geven ze iets terug aan de samenleving?

Maatschappelijk initiatiefnemers kijken dan voorbij de P’s van persoon en planeet. Van nature zijn ze goed in de organisatie van betrokkenheid. Maar hoe goed scoren ze op economische continuïteit en legitimiteit? Zijn ze in staat te voldoen aan een aantal spelregels die nu eenmaal gelden als je deelneemt aan het sociaal-maatschappelijke en het economische verkeer? Kunnen ze hun maatschappelijke impact bewijzen en zich daarover verantwoorden? Zijn de initiatieven transparant over welke groepen mensen ze in- en uitsluiten?

En overheden kijken dan voorbij de P’s van politiek en procedures. Naast legitimiteit en resultaatgerichtheid stellen ze criteria voor de organisatie van betrokkenheid. Zijn overheden in staat verder te kijken dan procedures die zijn gebaseerd op gelijke behandeling van iedereen? Kunnen ambtenaren bij aanbestedingen verder kijken dan de laagste prijs op basis van schaalvoordelen? Hebben bestuurders het lef om voorbij legitimiteitseisen te gaan en onderscheid te maken?

Pas dan, als alle partijen vanuit meerdere waarden handelen en elkaar de maat nemen, zal het in Nederland makkelijker zijn om goed te doen.

Friso Coumou
“Ik help mensen en groepen veranderingen te realiseren. Vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ben ik actief als Versneller Doe-democratie. Mijn interessegebieden zijn onder meer: innovatie, veranderkunde, creativiteit, leerprocessen, verhalen vertellen, design denken, sociaal ondernemerschap, democratie en menselijke ontwikkeling.
U kunt contact met mij opnemen via LinkedIn of Twitter.”

In de zomermaanden ben ik één week ambtenaar af en houw ik steen. Even iets geheel anders dan het reguliere werk op het ministerie van EZ. “Maar waarschijnlijk net zo stoffig” hoor ik dan wijlen mijn vader met een glimlach zeggen. Of hij daar gelijk in zou hebben of niet is een kwestie van smaak, maar dat beeldhouwen en beleid maken meer overeenkomsten vertonen dan je in eerste instantie zou denken is een waarheid als een koe.

Want wat is beeldhouwen? Volgens Michelangelo niets anders dan het “verwijderen van overtolligheden”, om zo het beeld dat al in de steen verstopt zit bloot te leggen. Net zoals de moderne ambtenaar zich bij het blootleggen van oplossingen voor maatschappelijke problemen moet ontdoen van “overtolligheden” die ons het zicht op die oplossingen ontnemen.

Dat lukt nooit zonder een goed plan vooraf en zonder dat je de steen (of de maatschappij) steeds vanuit verschillende kanten benadert. Iedereen die beeldhouwt weet dit. Want anders loop je vast op de beperkingen in de steen; er is immers altijd wel een hard stuk of een ader op een onhandige plaats die om aanpassing van je oorspronkelijke idee vraagt. Beeldhouwen is dan ook altijd balanceren tussen je idee vooraf en de eigenschappen van de steen.

Niemand omschreef dat balanceren mooier dan Michelangelo zelf, nota bene in een liefdesgedicht:

“De grootste kunstenaar kan niets verzinnen,
dat niet vooraf al in steen bestaat,
maar als zijn hand niet met zijn geest mee gaat,
zal hij het nooit van ‘t ruwe marmer winnen”

Michelangelo won zijn beelden van het ruwe marmer door steeds vanaf een andere kant als het ware de steen in te trekken. Omdat hij ook één van de meest gesjeesde beeldhouwers allertijden is (hij maakte op de hoogtijdagen van zijn roem tweederde van zijn beelden niet af) kan je dit proces in een aantal beelden goed zien. Zoals in de Atlas-Slaaf in Florence. Michelangelo bevrijdt deze Titanenzoon door aan drie zijden overtolligheden weg te hakken. Hij zou het beeld niet afmaken, en liet ons zo een prachtig kijkje in het proces van sculpturaal balanceren na.

Toen ik Michelangelo’s gedicht over de essentie van beeldhouwen begin jaren negentig voor de eerste keer las was ik overdonderd. Ik werkte als ambtenaar-broekie mee aan het tweede Milieubeleidsplan. Een complex beleidsproces waarbij we continue balanceerden tussen wat naar ons idee nodig was voor een beter milieu en wat draagvlak had in de samenleving. Ik leerde daarbij dat ook “de grootse ambtenaar niets kon verzinnen, dat niet al vooraf in de samenleving bestond”. Maar, zo leerde ik van Michelangelo en uit de praktijk, met een goed eigen idee vooraf kon je ver komen. Zeker als je ervoor zorgde altijd vanuit verschillende kanten met de samenleving in dialoog te zijn. Een les die volgens mij nog steeds staat als een huis. Iedere netwerkende ambtenaar zal dat beamen.

Kortom, beeldhouwen en beleid maken lijkt meer op elkaar dan je in eerste instantie zou denken. In die zin kan ik niet anders dan constateren dat ik al beeldhouwende eigenlijk hetzelfde doe wat ik altijd al doe. Al zal ik iets stoffiger thuiskomen. Op dat punt zou mijn vader het (zoals wel vaker) bij het rechte eind hebben gehad.

© Martin Lok (15 augustus 2014)

Gegevens kunstwerk
Naam: Atlas Slaaf
Maker: Michelangelo Buonarroti (Caprese 1475 - Rome 1564)
Wanneer is het gemaakt: ca. 1520-1530
Formaat:  h 277 cm
Materiaal: marmer
Waar te vinden: Galleria dell'Accademia (Florence, Italië)

NB Deze column verscheen eerder ook op de Intranet-website van het ministerie van Economische Zaken

In de eerste inspiratiekrant schreef ik een blog over de vraag Geloof jij dat wij samen de overheid kunnen vernieuwen?
Er zijn veel initiatieven waarin inwoners, ondernemers, zorgverleners en ambtenaren samenwerken aan overheidsvernieuwing. Een van de terreinen waarop vernieuwing plaatsvindt en die ons nu allemaal bezighoudt, is het sociale domein.

• In het sociale domein vinden grote wijzigingen plaats.
• Het is de grootste herziening van de verzorgingsstaat ooit.
• In 2015 verandert veel wetgeving: Participatiewet, WMO 2015, Jeugdwet en de Wet op het Passend Onderwijs.
• Er komt een deelfonds sociaal domein waar het participatiebudget en de middelen uit de huidige WSW, Jeugdzorg en WMO worden ondergebracht.

Het gaat in deze herziening van de verzorgingsstaat om een transitie en een transformatie. In de transitie gaat het om de decentralisatie: het neerleggen van de uitvoeringsverantwoordelijkheid bij 403 gemeenten. De transformatie betreft het anders werken om met minder budget kwalitatief betere zorg dichtbij inwoners te organiseren. Het belang en de impact van deze decentralisaties is ENORM!

In dit artikel behandel ik zeven aandachtspunten bij de decentralisatie in het Sociaal Domein.

1. Houd rekening met de lobby voor aanpassing wet- en regelgeving.
Ook al is een wetsvoorstel door de Eerste Kamer aangenomen, dan nog zijn de lobby’s van zorgverzekeraars, zorgleveranciers en belangenorganisaties van zorgontvangenden druk in de weer om uitstel en wijzigingen op de wetten doorgevoerd te krijgen. De lobby vanuit de gemeenten, voornamelijk via de VNG, steekt daar toch bleekjes bij af.

2. Realiseer je dat de decentralisaties in een sneltreinvaart gaan en daardoor ook de lokale besluitvorming onder druk komt.
Het budgetrecht, de kaderstellende rol en controlerende rol van de gemeenteraad lijkt soms onder druk te staan door de sneltreinvaart waarmee besluiten moeten worden genomen. Feitelijk kan de raad slechts goedkeuren wat het college voorstelt, terwijl daarmee de begroting voor 2015 al voor een groot deel wordt vastgelegd. In dat besef wordt eigenlijk in elke gemeente in Nederland door het college en de ambtelijke staf geanticipeerd op politieke en bestuurlijke gevoeligheden en wordt de raad waar mogelijk geïnformeerd en ” meegenomen” in de processen. Iedereen weet dat het nu niet anders kan en accepteert dat ook, maar of dit werkbaar is voor alle betrokkenen in het gemeentebestuur, is de vraag.

3. Reken je niet rijk; de budgetten wijzigen enorm.
Voor Jeughulp komt een budget van ruim €6.200.000,- beschikbaar; het budget tbv WMO verdubbelt naar ruim € 5.000.000,-. Samen met de gelden in de Participatiewet voor nieuwe doelgroepen neemt de gemeentelijke begroting zowat € 10.000.000,- toe….. In de middelgrote gemeente waar ik werk, weet ik als ambtelijk eindverantwoordelijke zelfs nu de exacte bedragen nog niet. Daarbij moeten we wel bedenken dat dat bedrag dus een resultaat is van een beoogde bezuinigingsslag van zo’n 20%…. Deze bezuiniging moet dan wel in de komende jaren worden gevonden in de uitvoering en mag wat ons betreft niet ten koste gaan van kwalitatief goede zorg voor inwoners.

4. Bereid je mensen voor op een heuse Indian summer.
De datum waarop gegevens (cijfers awbz en bureau jeugdzorg) zouden worden overgedragen, is nu voor de tweede maal uitgesteld. De overdracht van gegevens is nog niet afgerond. Nu gaan we uit van augustus. Dit jaar! Na overdracht moet verwerking in ons geautomatiseerd systeem plaatsvinden. Dat dat niet zomaar gepiept is, blijkt uit het feit dat zich al particuliere bureau’s melden om tegen betaling de overgedragen gegevens te interpreteren en te verwerken. In een middelgrote gemeente als De Ronde Venen moeten al 280 contracten in oktober gesloten zijn: Den Haag controleert daarop! Ook beleidsplannen en verordeningen moeten uiterlijk 31 oktober door de raad zijn vastgesteld.

5. Zoek naar ontspannen samenwerking tussen gemeenten en externe partijen.
Nou, ontspannen… Kan dat wel? Zowel gemeenten als externe partijen verkeren in hoge mate van onzekerheid. Over wetgeving, ingangsdatum, budgetten en wat daarvoor moet worden geleverd. Bij veel externe partijen vallen al ontslagen, omdat op de bedrijfsvoering moet worden bezuinigd. Anderzijds lijkt er bij externe partijen veel bereidheid te zijn samen met gemeenten de nieuwe klus te klaren. Gemeentebesturen, wethouders en ambtenaren voelen de verantwoordelijkheid ten volle. In deze onzekerheid lijkt ontspanning, of het hoofd koel houden een eerste vereiste.

6. Vraag je af in hoeverre de benodigde ICT voldoende innovatief en veilig is.
Het lijkt erop dat traditionele aanbieders van software onvoldoende innovatief zijn (geweest) om te anticiperen op misschien wel de moeilijkste taak bij de decentralisaties: het organiseren van de toegang tot zorg. ICT ondersteuning voor de nieuwe taken moet nog ontwikkelt worden. Veel “kleine” ontwikkelaars hebben de samenwerking met gemeenten gezocht en gevonden en lijken succesvol in de ontwikkeling van gewenste veilige software.

7. Zie de decentralisaties ook als mogelijkheid om de organisatie door te ontwikkelen.
Het zoemt in de organisatie. Iedereen hoort dat herstructurering van het sociaal domein belangrijk is. Maar een medewerker kan zich moeilijk een voorstelling maken bij wat er precies gaat gebeuren. Al veel individuele medewerkers hebben zich in het kader van talentontwikkeling gewend tot collega’s van het transitieteam sociaal domein voor informatie. Een aantal van die medewerkers is ook daadwerkelijk aan de slag voor het transitieteam, waar zij eerst in een heel andere “tak van sport” (bijvoorbeeld het fysieke domein) werkzaam waren. De organisatie is in beweging en medewerkers zetten talenten in.

Dus… wat nu?
Elk van bovenstaande aandachtspunten kan je helpen om de decentralisaties beter te begrijpen en te bespreken met je samenwerkingspartners, collega-ambtenaren of met je gemeentebestuur. En mijn grootste aandachtspunt voor jou is simpel… gebruik je boerenverstand.

Laat het mij weten in het commentaarveld hieronder: Hoe denk jij dat de decentralisaties kunnen bijdragen aan kwalitatief betere zorg aan inwoners, en welke van de bovenstaande zeven aandachtspunten (of andere) zal jou het meeste helpen?

Samen vernieuwen we de overheid!
Hartelijke groet,
Alexander Meijer

PS. DEEL dit artikel s.v.p. met jouw netwerk, door op de Tweet, Like, Share of Google+ knoppen hier onderaan te klikken, zodat ook de mensen in jouw netwerk ervan kunnen profiteren.

Geloof jij ook dat wij samen de overheid kunnen vernieuwen?

Alleen ga je sneller, samen kom je verder!

‘Alleen ga je sneller, samen kom je verder’ is een Afrikaans gezegde. Met dit gezegde voor ogen, geloof ik er nog sterker in dat wij SAMEN de overheid kunnen vernieuwen. Het afgelopen jaar startte ik  met het organiseren van netwerkbijeenkomsten.  Dit zijn exclusieve bijeenkomsten voor ondernemers, (startende) ZZP’ers en ZPP’ers die graag willen samenwerken met de overheid. In die netwerkbijeenkomsten of workshopsstel ik altijd de vraag: Wie is hier inwoner? Wij zijn namelijk allemaal inwoners. Hoe vanzelfsprekend deze vraag ook lijkt, het levert altijd direct het inzicht op dat iedereen vanuit zijn eigen plek in de samenleving een bijdrage levert en kan leveren aan het vernieuwen van de overheid.

De transformatie, die in onze samenleving gaande is, is van en voor inwoners. Wij zijn allemaal inwoners. Of je nu ambtenaar, ondernemer, zorgverlener, politicus of bestuurder bent. Door met elkaar in gesprek te gaan over deze vraag, groeit het besef dat veel mensen de ambitie hebben de overheid te vernieuwen.

Ik lanceerde in 2013 ook mijn persoonlijke website. Ik publiceer tenminste twee keer per maand een blog. Op mijn blogskrijg ik veel reacties. Hieruit blijkt dat veel mensen mét mij de overheid willen vernieuwen. En dan ken ik nog heel veel initiatieven niet, waar inwoners samen met ondernemers en ambtenaren de overheid vernieuwen. En heel veel mensen kennen mij niet.

Door de dialogen in de netwerkbijeenkomsten en de reacties op mijn blogs geloof ik er steeds meer in dat wij samen in staat zijn om de overheid te vernieuwen. Samen een maatschappelijk vraagstuk oppakken, een vliegwiel organiseren en in staat blijken te zijn om op basis van gezamenlijke waarden onze eigen belangen te overstijgen. Geloof jij ook dat wij samen de overheid kunnen vernieuwen?

Hierbij geef ik je mijn drie punten, die je helpen invulling te geven aan het beantwoorden van deze vraag.

1. De samenleving verandert

De samenleving lijkt steeds sneller te veranderen. De overheid volgt vaak in een minder snel tempo. Veranderende omstandigheden vragen een andere overheid. Natuurlijk is de overheid er voor balans en nuance, voor legitimatie en voor rust en stabiliteit. Zij zorgt van oudsher voor zekerheid. Tegelijkertijd is het iedereen wel duidelijk dat het samenspel tussen samenleving en overheid ook verandert. Er vindt een verschuiving plaats van een hiërarchisch sturende overheid naar een participerende overheid. De rol van de overheid wordt gewoonweg bescheidener. De samenleving is daarbij het uitgangspunt.

Een drietal voorbeelden die illustreert dat de samenleving verandert. Betrokken inwoners nemen hierin hun verantwoordelijkheid vanuit hun eigen kracht, kennis en kunde. In een vorm van buurtonderneming exploiteren zzp-ers samen een markante locatie, een oud-stoomgemaal waar zzp-ers kantoor of werkplekken gaan gebruiken en de ruimte ‘s avonds wordt gebruikt voor buurtactiviteiten zoals buurtconcerten of buurtdiners. Op verzoek van wijkbewoners wordt in gemeente een onderhoudsbudget van een wijk ‘overgedragen’ en bepalen deze inwoners hoe dit budget wordt ingezet. Op initiatief van één enthousiasteling worden de Vinkeveense Plassen schoon gemaakt samen met velen die hieraan hun bijdrage leveren. In deze drie voorbeelden faciliteert de overheid of werkt de overheid samen met inwoners nadat zij een initiatief hebben genomen. De inzet van de overheid is erop gericht om aan te sluiten bij oplossingen van inwoners. Hun prioriteiten, hun tempo en hun manier van leven wordt leidend voor de overheid. Overheidsparticipatie bij burgerinitiatief dus in plaats van de tegenhanger van burgerparticipatie bij overheidsbeleid. De overheidsparticipatie is gericht op het benutten van de inventiviteit van inwoners en op het daarbij wegnemen van belemmeringen en het faciliteren om dingen mogelijk te maken.

Ik merk dat de overheid op zoek is naar die nieuwe, meer bescheiden rol, terwijl de overheid de inwoners en ondernemers niet vraagt naar hun werkelijk ‘ideale overheid’ die toegevoegde waarde heeft en houdt. Wat zou er gebeuren als wij het de inwoners zelf vragen? En wat als wij onszelf als maatstaf nemen bij het beantwoorden van dergelijke vragen? Wij zijn immers toch ook inwoners?

2. Er is een gat tussen de samenleving en het systeem van de overheid

Ambtenaren krijgen veel kritiek. Soms terecht, soms onterecht. Veel kritiek gaat niet om of over de ambtenaren, maar om of over het systeem. Soms gaat het wel over de manier of intentie waarop ambtenaren hun werk doen. Of waarom zij die regels bedenken en uitvoeren? Dan is het goed hierbij op te merken dat om veel van deze regels door onze volksvertegenwoordigers namens inwoners zelf wordt gevraagd. De vraag is natuurlijk of deze regels wel de oplossing zijn voor de vragen of problemen waar inwoners tegen aanlopen of die zij opgelost willen zien. Veel goed bedoelde regels werken eerder contraproductief. Hoe kom je uit deze vicieuze cirkel en stap je over naar een meer communicerende cirkel? Hoe komen die systeemwereld (de overheid) en ‘werkelijke wereld’ (de samenleving) weer bij elkaar? Hoe is aan die toenadering bij te dragen vanuit beide werelden? Hoe help je elkaar daarbij; inwoners en ambtenaren? Als ik “inwoners” schrijf, bedoel ik trouwens ook ondernemers of zorgverleners. Het feit dat een ambtenaar geen politieke verantwoordelijkheid heeft, betekent niet dat hij geen verantwoordelijkheid draagt. Dus regels die overbodig zijn of niet bijdragen aan de oplossing van een probleem, stel die dan als ambtenaar ter discussie. En zorg dat je als inwoner blijft werken en denken aan die toenadering. Dat zou mijn advies zijn. Zo breng je de systeemwereld sneller bij de werkelijke wereld!

3. De overheid moet zichzelf vernieuwen

Verwachtingen van inwoners veranderen net zo snel als de wereld om ons heen verandert. Vernieuwing van de lokale overheid is daarmee een noodzaak. Een vernieuwing kan niet gerealiseerd worden zonder de samenwerking met én ondersteuning van velen. Of je nu ambtenaar, ondernemer, zorgverlener, politicus of bestuurder bent. En je weet het nu waarschijnlijk wel wat ik je duidelijk wil maken, toch? Wij zijn allemaal inwoner van een gemeente en van Nederland. Wij Publieke Veranderaars is op zoek naar de verbindingen tussen netwerken en initiatieven die zich bezig houden met het vernieuwen van de overheid en het gezamenlijk oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Het is een wens van veel inwoners om samen de overheid te vernieuwen. De overheid kan beter aansluiten op de snel veranderende samenleving door van deze wensen en mensen gebruik te maken.

Ik wil graag een betere wereld creëren door ervoor te zorgen dat de lokale overheid beter aansluit bij de wensen van inwoners. Ik zet mij daar onder andere voor in door mijn werk als Gemeentesecretaris en mijn medewerkers nog meer bewust te maken van de wensen van de mensen. Ik weet ook zeker dat ik mijn doel sneller bereik als er steeds meer mensen met mij mee willen bouwen aan die nieuwe overheid!

En nu jij…. Ik ben erg benieuwd of jij ook gelooft dat wij samen de overheid kunnen vernieuwen? Welke grootste belemmering zie jij eigenlijk om samen de overheid te vernieuwen? Welke succesvolle initiatieven ken jij waar inwoners, ondernemers, zorgverleners en ambtenaren samenwerken aan overheidsvernieuwing?

Laat het mij weten in het commentaarveld onder dit blog.

Samen vernieuwen we de overheid!

Hartelijke groet,
Alexander Meijer

PS. DEEL dit artikel s.v.p. met jouw netwerk, door op de Tweet, Like, Share of Google+ knoppen hier onderaan te klikken, zodat ook de mensen in jouw netwerk ervan kunnen profiteren.

www.alexandermeijer.eu