De Badde is een gebouw van de gemeente Hoogezand -Sappemeer waar wijkbewoners zelf verschillende activiteiten zijn gaan organiseren voor en met buurtbewoners. Kinderopvang, sportgroepen, koffietafels, haak- en breiavonden zijn het laatste jaar opgezet. Door deze activiteiten zijn nieuwe samenwerkingen tussen onder meer buurtbewoners, gemeente, Kwartier Zorg- & Welzijn en Centrum voor Jeugd en Gezin ontstaan. Het resultaat is dat de buurt die bekend stond als een grote achterstandswijk met veel criminaliteit langzaamaan groeit naar een buurt waar aandacht en respect voor elkaar is. “Bewoners kenden vroeger veel overlast in wijk: burenruzies, drugsproblemen en inbraak. Nu zie je bijna geen politie meer komen in de wijk. Mensen zeggen ook dat ze geen tijd meer om ruzie te maken. Ik voelde mij zelf ook niet altijd veilig in de wijk. Nu wel. De sfeer is helemaal veranderd”, aldus Imad Al-Delaimy. Mathilde Stam vult aan: “wij hebben niet alleen mensen geactiveerd, maar zien dat het gedrag hierdoor is beïnvloed. Het levert voor bewoners zelf niet direct geld op, maar vooral de waarde dat ze meetellen, kennis kunnen overdragen en weer nieuwsgierig zijn naar elkaar. De eigenwaarde stijgt enorm en ze tonen weer respect voor de andere. Daar doen we het voor.”

Hoe is het begonnen?

Bij Kwartier Zorg & Welzijn zagen ze dat ze veel zorg inzetten voor bewoners met niet altijd de gewenste resultaten. Organiseren vanuit eigen kracht werd meer het devies. Daarnaast stond het gebouw de Badde al een tijd leeg. In 2013 is in een gesprek met de gemeente besloten het gebouw beschikbaar te stellen voor activiteiten. Imad is veel gesprekken aangegaan met bewoners. Hij zegt daar zelf over: “Lang ben ik bezig geweest met het focussen op problemen en gespreksmethoden. Ik zag dat het weinig effect had. Ik geloof dat je je meer kunt richten op nieuwe perspectieven en daarover met mensen in gesprek gaan. De problemen verdwijnen of worden veel minder erg.” In de gesprekken met buurtbewoners vroeg hij hen wat zij zouden willen en kunnen. En hoe zij graag hun leven wilden verbeteren. De verhalen kwamen snel los wat leidde tot activiteiten in het gebouw. Imad vertelde zo dat hij in gesprek kwam met een grote gezette man die zei dat hij het gevoel had dat medebewoners door zijn postuur bang voor hem waren. “Deze man is eerst beheerder geworden van het gebouw en dat is een half jaar heel goed gegaan. Daarna heeft Detlef het met zijn vrouw Nathalie overgenomen.”

Nathalie en Detlef

Nathalie Roetert en Detlef Soumahu

Nathalie en Detlef hebben beide met Imad gesproken. Zij wilden wel wat gaan doen. “Imad kwam vorig jaar met de vraag of wij iets in de Badde wilden doen. Ik wist wel dat het gebouw leegstond maar verder niet. In februari zijn we meegegaan en in mei gewoon begonnen. Ik organiseerde voor kinderen in de wijk een activiteit. We zijn cupcakes gaan bakken. Er kwamen meer dan veertig kinderen. Ik vond het zo leuk dat ik graag meer wilde doen.”, zegt Nathalie met een grote glimlach op haar gezicht. “In november hebben we activiteiten voor Halloween georganiseerd. Honderd kinderen kwamen hier op af. Ze hebben ook een tekening gemaakt voor mij. Deze moest voor het raam hangen. Daar word ik zo blij van. Daarnaast zijn we dit jaar drie dagen op vakantie geweest. Een ondernemer in de wijk heeft het gesponsord. Veel kinderen hebben niet de mogelijkheid om weg te kunnen. Even er tussenuit was een hele beleving voor hen”. Detlef geeft aan dat hij zelf in een moeilijke periode zat en door psychische problemen soms erg vervelend was voor zijn omgeving. Door het beheren van het gebouw, de omgang met kinderen en samen te werken met andere buurtbewoners haalt hij veel voldoening uit zijn activiteiten. “Er gebeurde altijd wat in de buurt. Mensen keken mij aan en dat irriteerde mij en schoot ik uit de slof. Nu maak ik mij er niet meer druk over en dat heeft veel rust gegeven!

Hun droom is de activiteiten rond het wijkgebouw verder uit te breiden en hopen dat zij hier ook in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Op dit moment is dat nog niet mogelijk. Voor activiteiten kloppen ze aan bij de lokale middenstand die hen helpt met frisdrank, ranja en andere benodigdheden. Het vizier staat nu op het organiseren van activiteiten voor kerst en oud en nieuw. Ze hebben de ambitie meer ouders te betrekken en nog veel meer te organiseren samen met andere bewoners. Uit het gesprek voel je het enthousiasme, de verantwoordelijkheid en de ambitie.

Maatschappelijke waarde

Mathilde Stam en Imad Al-Delmainy zien veel waarde in het initiatief. De sociale cohesie is versterkt, criminaliteit gedaald, het onderlinge respect en de trots van mensen terugkomen. Het initiatief wordt naast de gemeente ook gesteund door het lokale bedrijfsleven en verbindt maatschappelijke organisaties. En dat alles in een regio met veel armoede en gezien de arbeidsmarkt weinig perspectief op werk. De kracht van de samenleving is vaak groter dan gedacht.

In de gipsotheek worden meer dan duizend gipsen schetsen van beeldhouwers getoond, opeengepakt in grote stellages. Eerste probeersels en vervolgwerkjes, stuk voor stuk tussenstations, op weg naar een hopelijk grootse creatie. Sommigen zijn slechts een paar centimeter groot, zoals het ontwerpje van Carasso voor de sokkel van de fontein die in het Ministerie van Economische Zaken staat. Andere zijn manshoog. Maar in alle gevallen tonen ze de stappen die de kunstenaar heeft afgelegd.

Die stappen zijn natuurlijk het beste te volgen als er van een beeld meerdere modellen bij elkaar staan. Zo is bijvoorbeeld aan de hand van verschillende schetsen voor de Dokwerker (1952) te zien hoe Mari Andriessen zijn beeld tot het krachtig statement heeft gevormd dat tegenwoordig in alle glorie Amsterdam verrijkt: door stapje voor stapje de dokwerker geleidelijk aan robuuster te maken, naar achteren te laten hellen en zijn knuisten meer accent te geven.

Prachtig toch, zo’n kijkje in de keuken van de beeldhouwer? Dichter op de huid van de beeldhouwer kan je niet komen. Of, zoals Jan Teeuwisse, directeur van Beelden aan Zee, het zegt: “Door de gipsen kom je het dichtst bij de duimdruk van de kunstenaar.”

“Dat wil ik op mijn werk ook”, was het eerste dat ik dacht toen ik er rond dwaalde. Een beleidsotheek, dat zou toch prachtig zijn? Daarin tonen we dan niet het eindproduct, maar de weg ernaar toe. Dus niet de Rijksnatuurvisie of de Kamerbrief Stand van Zaken Vogelgriep maar de eerste concepten daarvan, met de krabbeltjes van ambtenaren of bewindslieden nog in de kantlijn.
Een paar van die concepten op rij maakt het creatieve proces van de beleidsmaker zichtbaar. Dan zie je hoe ook de ambtenaar, als een volleerd Mari Andriessen, in zijn werk zoekt naar de juiste pose. Hoe ook hij in zijn aanpak, op zoek naar maximale impact, schuift met houdingen, formaten en kijkrichtingen. Dan zie je de duimdruk van de ambtenaar.

Het lijkt me iets om met trots tentoon te stellen. Ook als er niet “gewobt” wordt. Bijvoorbeeld in de ontvangsthal van verschillende ministeries, naast die gebruikelijke planken met de ter-inzage-leggingen; dan wordt het daar ook eens wat drukker. Elke week een andere Kamerbrief of beleidsnota, waarvan we zo de ontstaansgeschiedenis tonen. Als ode aan de creativiteit van de ambtenaar. Uit trots voor het publiek vakmanschap.

© Martin Lok (7 december 2014)

Gegevens kunstwerk
Naam: De Dokwerker, gipsen model 
Maker: Mari Andriessen (Haarlem, 4 december 1897 - aldaar, 7 december 1979) 
Wanneer is het gemaakt: 1952
Materiaal: gips
Waar te vinden: Beelden aan Zee, gipsotheek (Scheveningen)

Met dank aan Museum Beelden aan Zee (Scheveningen) voor de foto van het model van de Dokwerker.
Deze column is ook gepubliceerd op de Intranet-site van het ministerie van Economische Zaken.

Op de website www.dinobusters.be schrijven ze: “Dinobusters zijn ook een beetje rock ‘n roll want ze houden zich bezig met het hervormen van de overheid naar een klantvriendelijke organisatie.” Dinobuster zijn is een attitude die gelooft in een positieve toekomst voor de overheid en privé waar alles vlotter en efficiënter kan. Hoewel de focus zich vooral richt op het gebruik maken van social media in het werk van ambtenaren, schuilt er een grotere visie achter hun werk.

Elke Wambacq is diensthoofd Stafdienst bij het Instituut voor Natuur Bos en Onderzoek. Nancy De Vogelaere is afdelingshoofd Informatie en Communicatie bij het Departement Onderwijs en Vorming, van het Vlaamse ministerie van Onderwijs en Vorming.

Samen met Joke Renneboog, teamhoofd Personeel en Organisatie bij Departement Bestuurszaken, hebben zij een boek geschreven. In “Tot uw Dienst” leggen ze ondermeer uit wat dinobusters zijn en vooral ook: hoe je er zelf één kunt worden.

Hoe is het idee van de “Dinobuster” eigenlijk begonnen?

Elke Wambacq: “we hebben alledrie een eigengereidheid en een doel om de overheid beter te maken. We zijn ondernemend en willen zaken waar we tegenaan lopen en waar burgers last van hebben, effectief aanpakken. Je kunt de krant niet openslaan of ambtenaren worden afgeschilderd als parasieten. Aan de ene kant wordt er veel verwacht van de overheid. Aan de andere kant zien burgers alleen maar dat verspilling van belastinggeld.” Uiteindelijk ontstond het idee een boek te schrijven over hun ervaringen en de verschillende ontmoetingen die zij hadden en vooral… over hoe het volgens ons beter kon. Maar ja, hoe krijg je een boek uitgegeven? Een mooie samenloop van omstandigheden zorgde ervoor dat Elke, Nancy en Joke hun droom konden realiseren.

“Op de avond van de boekpresentatie van de Gentse hoofdcommissaris Steven de Smet, ‘De nieuwe politie’, vroeg Frank van Massenhove, topambtenaar bij de federale overheidsdienst Sociale Zekerheid, of we met hem mee wilden gaan van Brussel naar Gent. Heel toevallig zaten we die avond naast de uitgever en we vertelden hem over ons zot idee om een boek te maken over dinosaurussen in de overheid. De uitgever bleek enthousiast over ons verhaal en voor we het wisten hadden we een contract getekend om dit boek uit te geven.”
Nancy vult aan: “Zoals we het hier nu vertellen, lijkt het allemaal van een leien dakje te zijn gegaan. Zo was het natuurlijk niet. Het schrijven van dit boek was best een heel heftige periode voor ons. We werkten alledrie fulltime, hebben een gezin en twee van ons bevond zich op dat moment professioneel in een reorganisatie. Daarnaast moesten we opbotsen tegen vooroordelen waarbij collega’s dachten dat wij met overheidsgeld dit boek maakten. Niets is echter minder waar. We hebben alle drie persoonlijk serieus moeten investeren om dit boek bij Uitgeverij Lannoo Campus uitgegeven te krijgen. Toch liet dat ons niet tegen houden. We wilden onze droom kost wat kost realiseren”

In een voorbeeld geven Elke en Nancy aan wat ze daarmee bedoelen. In het voorjaar van 2014 (pre-electoraal tijdperk) steken twee politici (de ene van het lokale niveau, de andere federaal) elkaar de loef af ten koste van de overheid en ambtenaren in het algemeen. Dat schoot de auteurs in het verkeerde keelgat. Ze maakten een opiniestuk, wat ze eerst niet gepubliceerd kregen via traditionele weg (hoofdredacteurs). Het stuk werd in eerste instantie door de media genegeerd. Toch slagen ze er in, door het intensief inzetten van hun eigen netwerk, dit alsnog in een Belga Persbericht te krijgen, waarna heel wat media dit toch nog overnemen. “Denken en doen komt bij ons samen in een beweging. Als één weg niet lukt, is er vast nog een andere. Via allerlei interviews in de media hebben we laten weten wat er volgens ons mis is met de overheid, maar vooral ook… wat potentiële oplossingen kunnen zijn. Want het is zeker niet allemaal kommer en kwel…

Nancy De Vogelaere: “Maar eigenlijk willen we ook vermelden dat “Dinobuster” géén concept is dat wij claimen of waar wij alleen over willen heersen. Wij hebben nu met ons drie dit boek geschreven. Maar er zijn uiteraard véél meer dinobusers dan wij drie. Denk maar aan Sara Jane Deputter, Thomas Despieghelaere, Fons Leroy, Frank van Massenhove, Steven De Smedt, de jonge ambtenaren van het netwerk Club35

Waar bestaat die oplossing dan precies uit?

“We willen dat mensen binnen overheden zich veel meer flexibil kunnen gaan organiseren rondom maatschappelijke vraagstukken. Organiseren in zwermen in plaats van de verkokering te versterken.” Net als in Nederland is de overheid in Vlaanderen sterk verkokerd. Naast de verschillende domeinen kent België ook nog de scheiding tussen een federale overheid, lokale besturen, de Vlaamse overheid, gewesten,…enzovoort. Een complexe structuur waar de burger vaak verloren loopt.

“Na onze boeklancering hebben we veel telefoontjes ontvangen van van verschillende mensen die blij waren met onze visie en ook meer ruimte wilden voor innovatie. Dat vraagt wel om een andere organisatiecultuur”, aldus Nancy. De dinobusters zijn duidleijk bezige bijen. Zij werken meer dan fulltime bij de overheid, maar spenderen ook best wat tijd aan het geven van lezingen op hogescholen en universiteiten en andere plekken bij overheden. Verder zijn ze ook vooral bezig met het creëren van veilige leeromgeving. “We kregen steeds meer mensen die binnen de strak hierarchische organisatiecultuur anders willen opereren. Wij brengen deze mensen in contact om met elkaar hierover in dialoog te gaan. We zijn open naar buiten, maar vertrouwelijk naar binnen. Dat is ook nodig omdat mensen zo hun echte dilemma’s op tafel kunnen leggen zonder direct afgerekend te worden”, volgens Nancy.

De oplossing in het klein.

Deze dinbousters willen graag de overheid in beweging brengen. Zelf zijn ze echter ook leidinggevende binnen hun eigen organisatie. Ze dromen ervan dat ook in hun eigen werkcontext de mensen weer met passie gaan werken. In individuele gesprekken proberen zij hun medewerkers aan te spreken op hun talent. Door vertrouwen te geven willen zij het verschil voor mensen kunnen maken. Nancy: “Dat geldt ook voor onze klanten. We willen met hen in gesprek gaan en eerlijk durven zijn. Ook al betekent dat soms dat je moet zeggen dat je niet alle antwoorden weet. Dat werkt echt ontwapenend en door alleen al actief te luisteren maak je soms al het verschil.” Elke heeft zo ook haar ervaringen. “Mensen hebben vaak diepe wonden vanuit eerdere werksituaties. Ik voel me soms meer een therapeut dan leidinggevende. Ik probeer mensen het gevoel van goesting en “joie de vivre” terug te brengen. Het valt niet altijd even goed mee om binnen een bureaucratische context ook echt “mens” te blijven. Daarvoor moet je sterk in je schoenen staan. Het gaat erom verbinding met elkaar te hebben. Als je niet naar je collega kunt luisteren, hoe ga je dan met je klanten om?” Voor beiden is de kern van de beweging dinobusters het werken in netwerken waar je sterke verbinding hebt met de mensen om je heen.

Wat zouden jullie de mensen in Nederland tot slot nog willen meegeven?

“Durven en doen” klinkt het in koor. Nancy: ¨ Het lijkt zo wat op de vraag “Wat zal ik later doen als ik groot ben?” Welnu: af en toe het lef hebben om uit je comfortzone treden. Wij zijn zelfs meer dan eens uit onze comfortzone getreden en toch leven we nog. Ik weet dat het eng is maar… Springen helpt wel! En nadien kan je zoooo trots zijn dat je niet als een kikker aan de rand van een poel bent blijven staan. Want met een intentie om te springen alleen, kom je wel nergens. Durf daarom stapjes nemen. Het moeten niet allemaal alle stappen tegelijk zijn, maar elk van de stapjes gaan best wel in de juiste omgeving… Veel succes alvast en weet… Dinobusters vind je overal. Hou gewoon je ogen en oren open…

Doelstellingen niet baseren op haalbaarheid maar op urgentie. Op wat moet en nodig is. Dat is nog eens toewijding voor de goede zaak. Dat is uitdagend. Dat is lef!

De ASN Bank is overigens niet de eerste die dit zo doet. Kennedy ging hen voor met zijn “man on the moon” ambitie. En Martin Luther King met zijn “I have dream”. In het bedrijfsleven is Ray Anderson van Interface een mooi voorbeeld toen hij in 1994 met zijn Mission Zero koos voor “nul emissie” in 2020. Een ambitie waarvan in 1994 de haalbaarheid net zo onzeker was als die van de klimaatdoelen van de ASN Bank nu.

Maar toch, ze doen het wel en staan daarin niet alleen. Ook de duurzaamheidsambities van Unilever en FMO zijn van eenzelfde insteek. Nee, wie wat rondneust in de strategische plannen van bedrijven ziet snel genoeg dat de ASN Bank met zijn “wat moet” doelstellingen echt geen eenzame gek is.

Ook in de creatieve sector wordt de haalbaarheidsvraag geregeld naar het tweede plan verwezen. Bijvoorbeeld bij Daan Roosegaarde. Al zijn projecten zijn van het kaliber “te ingewikkeld in het begin”, maar leiden steevast tot de prachtigste producten. Omdat Roosegaarde nooit accepteert dat iets niet kan. Het leverde de prachtige Lotus Dome op, waarin metalen bloemen reageren op de nabijheid van mensen. Ik vond het een enerverende ervaring toen ik ervoor stond. En Roosegaarde’s onvermogen om “dat kan niet” te accepteren leverde natuurlijk vorige week de Smart Highway op: een energieneutrale weg zonder verlichting, maar met geverfde belijning die overdag wordt opgeladen en als het donker is sprookjesachtig licht geeft. Het kon eerst niet, zo’n weg, maar hij ligt er nu wel. Omdat Roosegaarde niet opgaf en Heijmans zijn ambitie deelde. Het is een instant succes; de klanten staan inmiddels in de rij.

Kan de overheid dat ook niet? Ambities aangaan waarvan we nog niet weten of ze haalbaar zijn, maar die wel moeten. Het is een interessante vraag. Ik ken weinig voorbeelden waar de Nederlandse overheid hiervoor kiest. Terwijl er zat grote maatschappelijke uitdagingen zijn die hierom vragen. Van financiële crisis, klimaat tot zorg of sociale zekerheid, om er maar een paar te noemen. Zou het juist bij deze problemen niet mooi zijn als ook de overheid de moed heeft zich niet altijd door “haalbaarheid” te laten beperken en alle ruimte geeft aan “wat moet”. Er zijn voorbeelden te over die ons leren dat dat tot de mooiste resultaten leidt.

© Martin Lok (26 oktober 2014)

Gegevens kunstwerk
Naam: Smart Highway 
Maker: Studio Roosegaarde en Heijmans Infrastructure 
Wanneer is het gemaakt: 2014
Materiaal: asfalt en lichtgevende verf
Waar te vinden: Oss, zie Studio Roosegaarde

Deze column is ook gepubliceerd op de Intranet-site van het ministerie van Economische Zaken.

Friso Coumou

Friso Coumou, ‘versneller van de doe-democratie’, blogt regelmatig op zijn site frisocoumou.nl. Hieronder vind je de weergave van zijn blog over ‘goed doen’ en de rol van de overheid daarbij. 

‘Waarom is het in Nederland zo moeilijk om goed te doen?’, verzuchtte een financieel expert. Hij was één van de deelnemers aan een sessie over ‘knelpunten in de doe-democratie’. Diverse duo’s van maatschappelijk initiatiefnemers en gemeenteambtenaren hadden knelpunten beschreven die zij ervaren bij de realisatie van maatschappelijk initiatief. Het waren knelpunten rondom aanbestedingen, belastingen en aansprakelijkheid.

In diverse gedaanten zag ik dezelfde onderliggende spanningen terugkomen. Overheidsprocedures zijn gericht op grote organisaties. Initiatieven zijn kleinschalig. Overheidseisen zijn geënt op professionals. Initiatiefnemers zijn semiprofessionele betrokkenen. Overheden denken en werken vanuit sectorale indelingen. Maatschappelijke initiatieven combineren allerlei functies, dwars door de sectoren heen.

Het overheidsbeleid en de daarop gebaseerde procedures stammen uit de tijd dat ambtenaren de wereld konden indelen in twee categorieën. Enerzijds is er de wereld van profit. Dit is het dagelijkse werk van professionals in commerciële organisaties. Het draait hier om resultaatgerichtheid. Anderzijds is er de wereld van non-profit. Dit is het vrijwilligerswerk dat mensen in het weekend en de avonduren doen bij een vereniging, stichting of kerk. Hier draait het om betrokkenheid.

De overheid heeft in dit schema heldere rollen ten opzichte van partijen in beide werelden. De overheid waarborgt de legitimiteit. Voor de vrijwilligers is de overheid een subsidieverstrekker. Daar zijn procedures voor bedacht, met criteria voor transparantie en verantwoording. Voor de commerciële organisaties is de overheid een opdrachtgever, een toezichthouder en een marktmeester. Ook daarvoor zijn procedures bedacht, met criteria voor kwaliteit, professionaliteit, omzetgrootte, veiligheid, enzovoort.

Maar de wereld is veranderd. Het moderne maatschappelijke initiatief combineert goed doen met een verdienmodel. Het wil op eigen benen staan en onafhankelijk van subsidies zijn. Dat verlangen overheden en fondsen ook. Het initiatief produceert daartoe economische waarde. Die economische winst blijft bijzaak. Het is een noodzakelijke randvoorwaarde voor de continuïteit van de sociaal-maatschappelijke waardecreatie. We zouden het moderne maatschappelijke initiatief als een nieuwe wereld kunnen opvatten. De wereld van for benefit.

De overheid weet daarmee nog niet om te gaan. Ze duwt for benefit in het oude schema van profit en non-profit. Jammer genoeg voor de initiatiefnemers vallen ze, zodra er sprake is van enige economische waardecreatie, negen van de tien keer in deprofit-categorie. Ik zag laatst een Loesje-poster die dit op grappige wijze samenvat:

‘Denk je onafhankelijk te zijn met je moestuin en je zonnepaneel, wil de Belastingdienst een derde van de bloemkool hebben.’

De uitwerking is minder grappig: een overheid die de participatiesamenleving met de mond belijdt, maar in gedrag allerlei initiatieven beperkt en in de kiem smoort.

Waardecreatie vindt tegenwoordig vooral plaats in netwerken. Overheden, bedrijven en initiatiefnemers nemen daaraan allen deel. Nu het speelveld zich heeft verbreed is het tijd dat alle partijen ook hun blik verbreden. Ze moeten meer oog krijgen voor andere waarden. En hun criteria daarop baseren.

Commerciële organisaties kijken dan voorbij de P van profit. Van nature zijn ze resultaatgericht en goed in economisch rendement. Maar hoe goed scoren ze op sociale en ecologische impact? En hoe goed scoren ze op legitimiteit en betrokkenheid? Zijn ze transparant? Geven ze iets terug aan de samenleving?

Maatschappelijk initiatiefnemers kijken dan voorbij de P’s van persoon en planeet. Van nature zijn ze goed in de organisatie van betrokkenheid. Maar hoe goed scoren ze op economische continuïteit en legitimiteit? Zijn ze in staat te voldoen aan een aantal spelregels die nu eenmaal gelden als je deelneemt aan het sociaal-maatschappelijke en het economische verkeer? Kunnen ze hun maatschappelijke impact bewijzen en zich daarover verantwoorden? Zijn de initiatieven transparant over welke groepen mensen ze in- en uitsluiten?

En overheden kijken dan voorbij de P’s van politiek en procedures. Naast legitimiteit en resultaatgerichtheid stellen ze criteria voor de organisatie van betrokkenheid. Zijn overheden in staat verder te kijken dan procedures die zijn gebaseerd op gelijke behandeling van iedereen? Kunnen ambtenaren bij aanbestedingen verder kijken dan de laagste prijs op basis van schaalvoordelen? Hebben bestuurders het lef om voorbij legitimiteitseisen te gaan en onderscheid te maken?

Pas dan, als alle partijen vanuit meerdere waarden handelen en elkaar de maat nemen, zal het in Nederland makkelijker zijn om goed te doen.

Friso Coumou
“Ik help mensen en groepen veranderingen te realiseren. Vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ben ik actief als Versneller Doe-democratie. Mijn interessegebieden zijn onder meer: innovatie, veranderkunde, creativiteit, leerprocessen, verhalen vertellen, design denken, sociaal ondernemerschap, democratie en menselijke ontwikkeling.
U kunt contact met mij opnemen via LinkedIn of Twitter.”

Het bestuur van Jong Den Haag.

Binnen de gemeente  Den Haag willen medewerkers zich ontwikkelen, ontplooien en profileren. De gemeentelijke organisatie lijkt echter, door veranderingen op gemeentelijk en rijksniveau, de wensen van deze nieuwe medewerkers niet altijd een invulling te kunnen bieden. Om medewerkers toch meer betekenis te bieden in hun zoektocht naar uitdaging, besloot Jong Den Haag eind 2012 de ‘Commissie Talentontwikkeling’ op te zetten. Deze commissie put haar kracht uit het grote netwerk van Jong Den Haag waarbij deze beweging van young professionals het eigen netwerk gebruikt als  verbindende actor en als middel voor initiatieven. Deze commissie dient als een ‘creatieve verzameling van ideeën’, die uiteindelijk kunnen leiden tot initiatieven met een toegevoegde waarde voor medewerkers binnen en buiten het netwerk Jong Den Haag.

Een van deze initiatieven is de ‘Generatie Dialoog’. De gemiddelde leeftijd van een ambtenaar in de gemeente van Den Haag is 47 jaar. Voor een organisatie van jonge professionals lijkt dit een issue dat aangepakt moet worden, maar niets is minder waar. Want niet de leeftijd, maar de specifieke kwaliteiten van een generatie is leidend bij dit initiatief. “De vraag is waar jij goed in bent. Hoe houd je het inspirerend en wat daagt je uit?” meent Nils Nijdam. De mogelijkheden om je te ontplooien middels opleidingen en trainingen is namelijk goed voorzien voor enerzijds instroom via traineeprogramma’s en anderzijds voor management en leidinggevenden, maar niet of in ieder gevalminder voor mensen in andere functies. Een persoon uit een oudere generatie kan hier dan invulling aan bieden door bijvoorbeeld jongere werknemers te trainen en kennis over te dragen of te coachen op vaardigheden. Zo meent Miranda Voogt dat dit bijvoorbeeld een ideale taak kan zijn zodat ambtenaren die bijna met pensioen gaan hun loopbaan bevredigend kunnen afsluiten.

Een ander initiatief is het initiatief van een denktank die deelnemers, 6 keerper jaar, de mogelijkheid biedt om ‘op de stoel van de directeur te zitten’ en zo na te denken over vraagstukken die door de directie als opdracht zijn neergelegd bij deze denktank. De denktank brengt dan out of the box adviezen uit en biedt op deze manier als het ware een second opinion of een andere invalshoek. De leden van de denktank zijn geselecteerd uit verschillende diensten van de gemeente. Doel is dat er over de ‘gemeentelijke kokers’ heen een origineel advies tot stand komt.

Naast deze twee initiatieven biedt de Commissie Talentontwikkeling ook de mogelijkheid aan medewerkers om zich te kunnen ontwikkelen. Zo biedt het initiatief Jobruil’’ de mogelijkheid om van al dan niet tijdelijk van baan te veranderen en op deze wijze andere ervaringen op te doen. Op deze manier kunnen deelnemers zich ontwikkelen op vlakken waar zij mogelijkerwijs anders niet de mogelijkheid voor krijgen. Hiernaast biedt de commissie talentontwikkeling in het licht van de bezuinigingen ook een manier aan om in het eigen netwerk kennis en ervaring te delen door middel van trainingen en workshops door het initiatief ‘Train je collega’ van harte te ondersteunen en faciliteren. Het voordeel hiervan is dat deze trainingen en workshops gratis en laagdrempelig zijn voor de deelnemers.

Het kernelement van deze initiatieven komt neer op hoe je je eigen netwerk op een optimale wijze benut en op deze wijze ideeën, kennis en mensen bij elkaar brengt. Echter, ook dit initiatief brengt obstakels met zich mee. Deze initiatieven zijn gebaseerd op een toestroom van actieve medewerkers  binnen het eigen netwerk om voldoende aanbod te kunnen bieden. Het blijft echter vrijwilligerswerk boven op het reguliere werk en leden moeten uiteraard wel de tijd hebben om zich in te kunnen zetten. Derhalve is levensfase van groot belang voor het behoud van het netwerk en hiermee  ook de initiatieven. Dit neemt echter niet weg dat er veel animo is voor de initiatieven. Ambtenaren willen zich ontwikkelen en de eigen inspiratie en kennis met anderen delen.

Wilt u n.a.v. van dit stuk meer informatie of contact opnemen met initiatiefnemers? Neem dan contact op met Nils Nijdam (nils.nijdam@denhaag.nl) of Miranda Voogt (miranda.voogt@denhaag.nl), bestuursleden van het netwerk Jong Den Haag.

In de zomermaanden ben ik één week ambtenaar af en houw ik steen. Even iets geheel anders dan het reguliere werk op het ministerie van EZ. “Maar waarschijnlijk net zo stoffig” hoor ik dan wijlen mijn vader met een glimlach zeggen. Of hij daar gelijk in zou hebben of niet is een kwestie van smaak, maar dat beeldhouwen en beleid maken meer overeenkomsten vertonen dan je in eerste instantie zou denken is een waarheid als een koe.

Want wat is beeldhouwen? Volgens Michelangelo niets anders dan het “verwijderen van overtolligheden”, om zo het beeld dat al in de steen verstopt zit bloot te leggen. Net zoals de moderne ambtenaar zich bij het blootleggen van oplossingen voor maatschappelijke problemen moet ontdoen van “overtolligheden” die ons het zicht op die oplossingen ontnemen.

Dat lukt nooit zonder een goed plan vooraf en zonder dat je de steen (of de maatschappij) steeds vanuit verschillende kanten benadert. Iedereen die beeldhouwt weet dit. Want anders loop je vast op de beperkingen in de steen; er is immers altijd wel een hard stuk of een ader op een onhandige plaats die om aanpassing van je oorspronkelijke idee vraagt. Beeldhouwen is dan ook altijd balanceren tussen je idee vooraf en de eigenschappen van de steen.

Niemand omschreef dat balanceren mooier dan Michelangelo zelf, nota bene in een liefdesgedicht:

“De grootste kunstenaar kan niets verzinnen,
dat niet vooraf al in steen bestaat,
maar als zijn hand niet met zijn geest mee gaat,
zal hij het nooit van ‘t ruwe marmer winnen”

Michelangelo won zijn beelden van het ruwe marmer door steeds vanaf een andere kant als het ware de steen in te trekken. Omdat hij ook één van de meest gesjeesde beeldhouwers allertijden is (hij maakte op de hoogtijdagen van zijn roem tweederde van zijn beelden niet af) kan je dit proces in een aantal beelden goed zien. Zoals in de Atlas-Slaaf in Florence. Michelangelo bevrijdt deze Titanenzoon door aan drie zijden overtolligheden weg te hakken. Hij zou het beeld niet afmaken, en liet ons zo een prachtig kijkje in het proces van sculpturaal balanceren na.

Toen ik Michelangelo’s gedicht over de essentie van beeldhouwen begin jaren negentig voor de eerste keer las was ik overdonderd. Ik werkte als ambtenaar-broekie mee aan het tweede Milieubeleidsplan. Een complex beleidsproces waarbij we continue balanceerden tussen wat naar ons idee nodig was voor een beter milieu en wat draagvlak had in de samenleving. Ik leerde daarbij dat ook “de grootse ambtenaar niets kon verzinnen, dat niet al vooraf in de samenleving bestond”. Maar, zo leerde ik van Michelangelo en uit de praktijk, met een goed eigen idee vooraf kon je ver komen. Zeker als je ervoor zorgde altijd vanuit verschillende kanten met de samenleving in dialoog te zijn. Een les die volgens mij nog steeds staat als een huis. Iedere netwerkende ambtenaar zal dat beamen.

Kortom, beeldhouwen en beleid maken lijkt meer op elkaar dan je in eerste instantie zou denken. In die zin kan ik niet anders dan constateren dat ik al beeldhouwende eigenlijk hetzelfde doe wat ik altijd al doe. Al zal ik iets stoffiger thuiskomen. Op dat punt zou mijn vader het (zoals wel vaker) bij het rechte eind hebben gehad.

© Martin Lok (15 augustus 2014)

Gegevens kunstwerk
Naam: Atlas Slaaf
Maker: Michelangelo Buonarroti (Caprese 1475 - Rome 1564)
Wanneer is het gemaakt: ca. 1520-1530
Formaat:  h 277 cm
Materiaal: marmer
Waar te vinden: Galleria dell'Accademia (Florence, Italië)

NB Deze column verscheen eerder ook op de Intranet-website van het ministerie van Economische Zaken

Ger de Reus

Vele overheidsorganisaties zijn in beweging. Ze zoeken naar hun nieuwe rol in een veranderde samenleving en ze hebben forse bezuinigingsopdrachten mee gekregen. Een grote uitdaging met dilemma’s, tegenstrijdige belangen en kansen. Hoe geef je vorm aan een dergelijke beweging? Ik spreek met Ger de Reus, programmamanager van het veranderprogramma Focus met Ambitie van de provincie Zuid Holland.

Een gesprek over de zoektocht veranderingen in organisaties teweeg te brengen, samen ontwikkelingen en al lerend een weg zien te vinden.

“De Reus is een echte verbinder met een mensgerichte aanpak. Hij legt verbindingen tussen alle lagen van onze organisatie en heeft oog de waardevolle inbreng van alle medewerkers. Hij brengt persoonlijke successen en worstelingen van mensen ook de directiekamer binnen waardoor beslissingen veel meer betekenis krijgen”, aldus Jacqueline Roos (communicatiedeskundige provincie Zuid Holland).

Drijfveren
“Ik wil altijd iets betekenen voor de publieke zaak. Ik vind dat de overheid het altijd beter moet willen doen. Wij moeten niet tevreden zijn met een 6,5 maar altijd gaan voor een 8 of hoger. Ik zie dat de samenleving in hoog tempo verandert en dat de overheid deze verandering niet altijd kan bijbenen. Vanuit mijn rol wil ik samen met vele anderen ervoor zorgen dat we de achterstand inlopen”. De Reus zag de provincie te veel opereren vanuit klassieke lijnen gebaseerd op macht in plaats van gezag en dat terwijl in de samenleving veel horizontale verbindingen worden gelegd. “De tijd dat de provincie de allesbepalende partij was, hebben we ver achter ons gelaten. Het is tijd voor een nieuwe aanpak en we moeten ervoor zorgen dat we weer echt waarde toevoegen”, aldus de Reus

Focus met Ambitie
Het programma Focus met Ambitie wil in 2020 een afgeslankte provincie zijn die is toegerust op de toekomstige uitdagingen en wordt gewaardeerd door haar samenwerkingspartners. De provincie wil ook een ontmoetingsplek zijn voor haar relaties en een aantrekkelijk huidige werkgever. Het afslanken van de organisatie betekende concreet een bezuinigingsoperatie van 20 miljoen tijdens het collegeprogramma. Tegelijkertijd is ingezet op een kwalitatieve ontwikkeling van de organisatie door in zetten op lerend leiderschap, netwerkend werken, flexibilisering van structuur en bevorderen mobiliteit en goed presteren. De Reus: “Bezuinigen en vernieuwen is een moeilijke boodschap. In de eerste periode van ons programma heerste veel scepsis over de kwaliteitsslag. Het werd door velen gezien als een bezuinigingsoperatie met een mooi sausje. In het begin hebben we hier veel last van gehad. De reorganisatie heeft veel tijd, energie gekost en veel emoties teweeg gebracht. Hoewel we parallel hieraan ook zijn begonnen met de kwaliteitsslag, is pas nadat de reorganisatie (bijna) is afgerond meer mentale ruimte gekomen om mee aan de slag te gaan.” Achteraf zou de Reus de bezuiniging en de kwaliteitstraject ook duidelijk willen scheiden.

Samen ontwikkelen
Het leiderschapsprogramma is een belangrijke pijler in het veranderingstraject waar De Reus erg trots op is. “De veranderdoelen van organisatie waren duidelijk, maar de organisatie kenmerkte zich door een hiërarchisch inrichting.” Volgens De Reus paste een strategie van alleen bottom up ontwikkelen niet bij de provincie Zuid Holland. De provincie heeft ingezet op een gezamenlijke ontwikkeling van leiderschap door met alle leidinggevenden de dialoog te organiseren. Daardoor werden leidinggevenden ook gestimuleerd om met elkaar aan de slag te gaan. Hij maakt ook een duidelijk verschil tussen leiderschap en management. “Leiderschap is als persoon richting kunnen geven aan een organisatie en gaat ook vooral over het meenemen van medewerkers in de beweging. Management richt zicht op het beheersen van managementtechnieken. Dat is voor mij echt een duidelijk verschil.” De dialoog tussen leidinggevenden heeft geleid tot een leiderschapsprofiel gebaseerd op de organisatiewaarden verbinden, vernieuwen, vertrouwen en richting geven wat door alle leidinggevenden werd gedragen. De waarden zijn ook doorvertaald naar gedragskenmerken. “Uiteindelijk gaat het erom wat je iemand ziet doen. Kun je het profiel herkennen in iemand zijn gedrag.” Naast het leiderschapsprofiel zijn leidinggevenden aan de slag gegaan met een 360 graden feedback en intervisie. De Reus is de eerste om te benadrukken dat ze er nog niet zijn. Toch ziet hij ook al de eerste mooie resultaten. “Leidinggevenden zoeken elkaar nu veel vaker op, ze kennen elkaar beter en spreken meer de dezelfde taal. Verandering gaat met kleine stapjes.”

Waarderend veranderen
Een belangrijk principe wat gehanteerd wordt is het waarderend veranderen: wat goed gaat laten zien en helpen waar het beter kan. “In de dagelijkse praktijk gebeuren al veel mooie dingen waar we trots op mogen zijn. We hebben samen met het programmateam aansprekende voorbeelden verzameld en deze zichtbaar gemaakt voor de organisatie. Het is belangrijk hier veel en intensief over te communiceren. In het begin leverde vooral het programmateam de voorbeelden aan. Nu zie je dat andere medewerkers steeds vaker vertellen waar ze trots op zijn en het programmateam hen helpt het zichtbaar te maken.Deze communicatieaanpak gebaseerd op storytelling laat erg aan omdat de verhalen herkenbaar zijn voor medewerkers.”

Netwerkend werken

“De eerste stappen voor netwerkend werken waren al gezet voor het programma. We hebben dit geadopteerd en gezamenlijk uitgebreid”. Een voorbeeld van het netwerkend werken is de samenwerking tussen Heineken en de Provincie Zuid Holland. “Heineken wilde de meest duurzame brouwerij. De Provincie Zuid Holland heeft ambities op het gebied van schoon water en milieu. Vanuit deze gezamenlijke waarden met ieder zijn eigen rol is een mooie samenwerking ontstaan en een mooi voorbeeld is van netwerkend werken. Het laat ook zien dat bestuurlijke doelstellingen goed samen kunnen gaan met initiatieven vanuit de maatschappij.” De samenwerking staat mooi beschreven op www.groenecirkels.nl. Een ander voorbeeld volgens De Reus is de totstandkoming van de visie ruimte en mobiliteit. “Voordat er één letter op papier is gezet, zijn we in gesprek gegaan met alle stakeholders en hebben een gezamenlijk de agenda bepaalt. Zo’n proces is wennen en daarin is ook niet alles goed gegaan. De intenties waren goed en dat heeft ook geleid tot een gezamenlijke visie, waarin we als provincie een groter besef hebben wat er in de buitenwereld speelt en ook beter weten wat wij daaraan kunnen toevoegen.”

Leerervaringen
“Een belangrijke leerervaring voor mij is dat verandering tijd kost. Ik wil soms te snel en het is een proces van 2 stappen vooruit en dan weer 1 terug. Mensen hebben tijd nodig en organisatieonderdelen hebben ieder hun eigen dynamiek Daarnaast heb ik gezien dat de rol van het management cruciaal is om verandering tot stand de komen. Zij moeten echt eigenaarschap voelen om medewerkers mee te nemen in de verandering. Dat is niet altijd makkelijk, maar wel een kritische succesfactor. Tot slot heb ik ervaren dat we niet te makkelijk voor een organisatiebrede aanpak moet kiezen. Binnen een organisatie zitten mensen er vaak zo anders in wat betreft emotie, betrokkenheid, wat ze al weten. Terugkijkend zou ik eerder in mijn aanpak zijn gaan differentiëren.”

Als ik hem vraag wat je anderen zou willen meegeven is het antwoord helder. “Kijk goed naar de situatie waarin je zit en veranderen doe je met de organisatie, met managers, met medewerkers met iedereen! Het duurt langer, maar je krijgt meer draagvlak en veel waardevolle informatie om samen tot een betere organisatie te komen.”

“Het is onmiskenbaar dat mensen in onze huidige netwerk- en informatiesamenleving mondiger en zelfstandiger zijn dan vroeger. Gecombineerd met de noodzaak om het tekort van de overheid terug te dringen, leidt dit ertoe dat de klassieke verzorgingsstaat langzaam maar zeker verandert in een participatiesamenleving. Van iedereen die dat kan, wordt gevraagd verantwoordelijkheid te nemen voor zijn of haar eigen leven en omgeving.” Troonrede koning Willem-Alexander, 17 september 2013

Een week na de troonrede waarin koning Willem-Alexander de term ‘participatiesamenleving’ namens het kabinet introduceerde, startte Croqqer, een online platform waar buurtgenoten hun talent en tijd delen. En zo ook bijdragen aan de sociale cohesie in hun buurt. Rob van de Star is samen met zijn vrouw initiatiefnemer van Croqqer. “We schakelen bewust op bottom-up initiatieven, zijnde lokale initiatieven in de wijk of buurt.”

De introductie van de term ‘participatiesamenleving’ was niet de aanleiding voor Croqqer. Als is het alleen al omdat Van de Star niet gelooft in top-down beleid vanuit bijvoorbeeld de overheid. Want, zo legt hij uit: “Top-down beleid zit niet in het hoofd en hart van de mensen in de buurt. Dat is wel zo als de mensen zelf initiatief nemen. Dat is wat wij hebben gedaan en dat is ook de essentie van Croqqer:  mensen nemen zelf het initiatief om tijd en talent met elkaar delen. Bovendien; als bij top-down beleid de subsidies of de inzet van de verantwoordelijke overheid stoppen, dan is ook het initiatief vaak weg.”

De ‘participatiesamenleving’ is een veelbediscussieerde term van deze tijd. Het past bij de transitie bij de overheid, die in het teken staat van decentralisatie en participatie. En dat is volgens Van de Star één van de vijf trends  waar Croqqer een resultante van is. Als overige vier trends noemt hij:

• Altijd online
• Circulaire economie (duurzaamheid, groene beweging)
• Deeleconomie
• ‘Glocal’: globaal versus lokaal (door de toenemende globalisering, ontstaat meer behoefte aan verbindingen in de directe omgeving)

Sociale waarde toevoegen

Van de Star: “Voor ons is het van belang dat we sociale waarde toevoegen. Maar daarnaast moeten we, zoals zoveel deeleconomie initiatieven, ook gewoon onze eigen broek ophouden. Croqqer is een combinatie van betaalde klussen, ‘ruilklussen’ en vrijwillige klussen. Het aantal matches neemt toe. Van de betaalde klussen ontvangen wij twintig procent. Hiervan worden onder andere de communitymanagers in de buurten betaald en gaat een kwart als ‘social return’ terug naar de ‘Vrienden van Croqqer’: lokale buurtinitiatieven en verenigingen. Bij 30.000 betaalde klussen draaien we quitte. Verder zoeken we naar investeerders, met name via persoonlijke netwerken. We kijken nog of bijvoorbeeld crowdfunding iets voor ons is. Daarnaast hebben we Stichting DOEN benaderd. Na een goed doorwrocht traject van zes maanden, kregen we een startdonatie.

“We willen samen met Stichting DOEN een sociale Barometer publiceren. Zo willen we zichtbaar maken hoe buurtbewoners sociale cohesie in hun buurt ervaren. Door dit systematisch te meten, ontstaat er een beeld van buurt, stad, provincie, Nederland en als je zou willen Europa. Zo’n barometer geeft goed zicht op het welbevinden van mensen in hun leefomgeving. We hopen dat dit inzicht mensen zal inspireren om zich te verdiepen in vragen als ‘hoe komt het dat de sociale beleving zo is in mijn buurt?’ en ‘wat kunnen we verder doen?’

“We zijn nu anderhalf jaar bezig,” vertelt Van de Star. “We hebben veel gesproken met gemeenten, buurthuizen en vrijwilligers organisaties. Waarom is het voor enthousiaste mensen in buurten zo moeilijk om zaken van de grond te krijgen? Buurtinitiatieven worden niet direct omarmd door instanties. Organisaties, al dan niet van de overheid, zijn gesetteld in een buurt. Zij gaan over mensen met problemen. Daar werken gesubsidieerde mensen die deze mensen helpen. Goede intenties, maar de impact van hun werk in de buurt is vaak lager dan hun salaris.”

Het kan ook anders

Dat kan ook anders, vindt Van de Star. “We zoeken samenwerking met mensen en instanties. Bijvoorbeeld via de ‘Vrienden van Croqqer’; zoals buurthuizen, een studentenvereniging, sportvereniging, vrijwilligersorganisatie en activiteitencentrum.  We  werken ook samen met overheden, vooral gemeenten. We willen ze helpen om over hun eigen schaduw heen te stappen.

“Tegen overheden, met name de lagere overheden, wil ik zeggen: geef ruimte aan lokale initiatieven en stimuleer die! Creëer draagvlak door hulp te bieden aan bottom-up initiatieven. De oplossingen voor heel veel problemen liggen al klaar, bij burgers en bij de markt. Je moet ze alleen wel zien en de ruimte geven. En mensen die een idee hebben en daar iets mee willen, adviseer ik: heb geduld. Leg uit wat je beoogt, herhaal dit wanneer nodig. En luister goed naar de behoeften van anderen. Spreek hun taal, ook die van instanties als bijvoorbeeld de overheid. Het gaat om luisteren, waarnemen en je een beeld vormen.”

Geïnspireerd door deeleconomie

Zoals eerder gezegd, was de troonrede niet de aanleiding voor het initiatief. Zoals bij veel succesvolle initiatieven, ontstond Croqqer ‘gewoon’ uit iets waar Van de Star en zijn vrouw zelf in de dagelijkse praktijk tegen aan liepen en wilden oplossen: “Mijn vrouw en ik hebben vier kinderen. Een druk gezin toen onze kinderen jonger waren. We waren in het weekend net een taxibedrijfje. Zondag op de bank spreek je met elkaar over alle zaken die ook nog moeten: de tuin, belastingaangifte, plankje ophangen, lekkende kraan repareren. Terwijl, misschien woont er drie straten verder een buurman of –vrouw die dat graag voor jou wil doen. Je hebt bovendien een leuk gesprek bij een lekker bakkie koffie en leert je buurtgenoten kennen. Croqqer slaat die brug.”

Van de Star raakte april vorig jaar geïnspireerd tijdens een bijeenkomst over deeleconomie in De Balie in Amsterdam. “Daar waren zo’n dertig bevlogen en enthousiaste mensen. Onder wie van Ouishare en ShareNL. Voor mij begon toen een interessante reis. Een maand later ging ik naar een Ouisharefest in Parijs. Zo’n zeshonderd mensen uit Europa deelden honderd deelinitiatieven. Dat gaf veel inspiratie voor ons initiatief Croqqer. We zijn nu anderhalf jaar bezig en enkele duizenden mensen hebben zich al aangemeld op ons platform. We groeien snel en hebben nu veertig mensen, zowel communitymanagers als ambassadeurs in de buurten, die voor Croqqer actief zijn.  Lezers die communitymanager of ‘vriend’ willen worden, nodig ik uit onze website te bezoeken. We werken landelijk en wijkgericht en willen veel herrie maken om zo tot meer cohesie in onze buurten te komen. Dat kan alleen als veel mensen meedoen.”

Croqqer is één van de vele initiatieven van mensen die geloven in de kracht van zichzelf en anderen. Hoe gaat de overheid met dergelijke initiatieven om? Het uitspreken in de troonrede en het regeerakkoord is niet voldoende. Het vraagt wat van ‘dé burger’ en het vraagt tegelijkertijd om een andere manier van kijken en samenwerken van en met politiek en overheid.

Meer informatie:

www.croqqer.com

Interview Rob van de Star bij Koffietijd

www.klusbrigade.tv (Programma RTL 4, op 29 juni was de eerste uitzending)

Er moet een switch komen in het denken van ambtenaren als het aan Ellen Grooteman, programmamanager intercollegiale professionalisering ligt. Regelmatig wordt voor de opleiding van ambtenaren nog te snel gekeken naar externe trainers die duizenden euro’s kosten. Dit terwijl volgens Grooteman de benodigde kennis vaak al binnen de overheid te vinden is. “Er moet hier meer bewustwording over komen; de besparing ligt in feite voor het oprapen.”

Grooteman is om die reden een jaar geleden een pilot gestart vanuit het Overheidsnetwerk leren en ontwikkelen om meer bewustwording te creëren voor alle kennis die we met elkaar in huis hebben binnen de overheid. “Je moet kennisvraag en –aanbod aan elkaar zien te koppelen.” Collegiaal leren is wat haar betreft een stap in de goede richting. Door middel van websites als Pleio en Linkedin slaagde zij er in om snel een groep collega-trainers te vinden die aan groepen ambtenaren hun kennis overdragen. Deze “gratis korte cursussen voor en door collega’s” werden bekend gemaakt via het Leer-Rijk, de opleidingsdatabase voor de Rijksoverheid en de Leerkaart voor de andere overheden. Bij de databases zijn inmiddels duizenden ambtenaren aangesloten. Zij kunnen opleidingen zoeken en beoordelen, vragen stellen en zich aanmelden voor cursussen of deze zelf geven. Zo worden er gratis trainingen gegeven over omgaan met social media, effectief werken, het wetgevingsproces, projectmanagement en papierloos werken met de iPad.

Hoewel een enquête onder de ex-deelnemers van de korte cursussen over de toegevoegde waarde ervan massaal werd ingevuld en aangevuld met suggesties voor een doorstart, is het Grooteman vooralsnog niet gelukt om dit collegiaal leren een structurele plek te geven. Waarom weet zij niet, hoewel ze vermoedt dat ze tegen een stukje bureaucratie is aangelopen. Bottom-up initiatieven die ontstaan in diverse netwerken bij de overheid lijken nog niet erg te passen in de traditionele ambtelijke organisatie.

Toch is dat volgens haar een kwestie van tijd. Om in termen van bestuurskundige Paul  ’t Hart te spreken: we zitten momenteel  in een overgangsfase tussen new public management en besturen in de netwerksamenleving

“Wij zitten momenteel in die overgangsfase denk ik. Ons werk wordt steeds meer netwerkgericht en flexibel, maar ook wordt nog gehecht aan oudere normen, waardoor er soms een kloof ontstaat tussen het echt willen en het echt doen.”

Ondanks dat haar pilot vooralsnog niet werd doorgezet blijft zij niet stilzitten. Dit jaar wordt collegiaal leren als “programma intercollegiale professionalisering” vanuit BZK (programma Beter Werken in het Openbaar Bestuur) en VNG gefaciliteerd voor gemeenteambtenaren in het kader van de decentralisaties in het sociale domein. Nu onder andere de jeugdzorg en de ouderenzorg de verantwoordelijkheid worden van de afzonderlijke gemeentes, is onderlinge kennisdeling van groot belang. Grooteman is niet bang dat collegiaal leren weer vastloopt. “Het hoeft niet. De kracht is dat je het kleinschalig en informeel houdt. Dan gaan betrokkenen vanzelf zien dat het werkt én bespaart.”

Het belangrijkste volgens Grooteman is het stukje bewustwording. “Er wordt niet alleen een switch in denken verwacht van de samenleving, maar ook van de overheid. Leren van elkaar is een manier voor de overheid om geld te besparen en heeft bovendien nog meer positieve effecten, zoals het spontaan ontstaan van nieuwe kennisnetwerken, bevordering van flexibiliteit en mobiliteit en erkenning van de collega-trainer als expert op zijn of haar werkterrein.’’