Op de website www.dinobusters.be schrijven ze: “Dinobusters zijn ook een beetje rock ‘n roll want ze houden zich bezig met het hervormen van de overheid naar een klantvriendelijke organisatie.” Dinobuster zijn is een attitude die gelooft in een positieve toekomst voor de overheid en privé waar alles vlotter en efficiënter kan. Hoewel de focus zich vooral richt op het gebruik maken van social media in het werk van ambtenaren, schuilt er een grotere visie achter hun werk.

Elke Wambacq is diensthoofd Stafdienst bij het Instituut voor Natuur Bos en Onderzoek. Nancy De Vogelaere is afdelingshoofd Informatie en Communicatie bij het Departement Onderwijs en Vorming, van het Vlaamse ministerie van Onderwijs en Vorming.

Samen met Joke Renneboog, teamhoofd Personeel en Organisatie bij Departement Bestuurszaken, hebben zij een boek geschreven. In “Tot uw Dienst” leggen ze ondermeer uit wat dinobusters zijn en vooral ook: hoe je er zelf één kunt worden.

Hoe is het idee van de “Dinobuster” eigenlijk begonnen?

Elke Wambacq: “we hebben alledrie een eigengereidheid en een doel om de overheid beter te maken. We zijn ondernemend en willen zaken waar we tegenaan lopen en waar burgers last van hebben, effectief aanpakken. Je kunt de krant niet openslaan of ambtenaren worden afgeschilderd als parasieten. Aan de ene kant wordt er veel verwacht van de overheid. Aan de andere kant zien burgers alleen maar dat verspilling van belastinggeld.” Uiteindelijk ontstond het idee een boek te schrijven over hun ervaringen en de verschillende ontmoetingen die zij hadden en vooral… over hoe het volgens ons beter kon. Maar ja, hoe krijg je een boek uitgegeven? Een mooie samenloop van omstandigheden zorgde ervoor dat Elke, Nancy en Joke hun droom konden realiseren.

“Op de avond van de boekpresentatie van de Gentse hoofdcommissaris Steven de Smet, ‘De nieuwe politie’, vroeg Frank van Massenhove, topambtenaar bij de federale overheidsdienst Sociale Zekerheid, of we met hem mee wilden gaan van Brussel naar Gent. Heel toevallig zaten we die avond naast de uitgever en we vertelden hem over ons zot idee om een boek te maken over dinosaurussen in de overheid. De uitgever bleek enthousiast over ons verhaal en voor we het wisten hadden we een contract getekend om dit boek uit te geven.”
Nancy vult aan: “Zoals we het hier nu vertellen, lijkt het allemaal van een leien dakje te zijn gegaan. Zo was het natuurlijk niet. Het schrijven van dit boek was best een heel heftige periode voor ons. We werkten alledrie fulltime, hebben een gezin en twee van ons bevond zich op dat moment professioneel in een reorganisatie. Daarnaast moesten we opbotsen tegen vooroordelen waarbij collega’s dachten dat wij met overheidsgeld dit boek maakten. Niets is echter minder waar. We hebben alle drie persoonlijk serieus moeten investeren om dit boek bij Uitgeverij Lannoo Campus uitgegeven te krijgen. Toch liet dat ons niet tegen houden. We wilden onze droom kost wat kost realiseren”

In een voorbeeld geven Elke en Nancy aan wat ze daarmee bedoelen. In het voorjaar van 2014 (pre-electoraal tijdperk) steken twee politici (de ene van het lokale niveau, de andere federaal) elkaar de loef af ten koste van de overheid en ambtenaren in het algemeen. Dat schoot de auteurs in het verkeerde keelgat. Ze maakten een opiniestuk, wat ze eerst niet gepubliceerd kregen via traditionele weg (hoofdredacteurs). Het stuk werd in eerste instantie door de media genegeerd. Toch slagen ze er in, door het intensief inzetten van hun eigen netwerk, dit alsnog in een Belga Persbericht te krijgen, waarna heel wat media dit toch nog overnemen. “Denken en doen komt bij ons samen in een beweging. Als één weg niet lukt, is er vast nog een andere. Via allerlei interviews in de media hebben we laten weten wat er volgens ons mis is met de overheid, maar vooral ook… wat potentiële oplossingen kunnen zijn. Want het is zeker niet allemaal kommer en kwel…

Nancy De Vogelaere: “Maar eigenlijk willen we ook vermelden dat “Dinobuster” géén concept is dat wij claimen of waar wij alleen over willen heersen. Wij hebben nu met ons drie dit boek geschreven. Maar er zijn uiteraard véél meer dinobusers dan wij drie. Denk maar aan Sara Jane Deputter, Thomas Despieghelaere, Fons Leroy, Frank van Massenhove, Steven De Smedt, de jonge ambtenaren van het netwerk Club35

Waar bestaat die oplossing dan precies uit?

“We willen dat mensen binnen overheden zich veel meer flexibil kunnen gaan organiseren rondom maatschappelijke vraagstukken. Organiseren in zwermen in plaats van de verkokering te versterken.” Net als in Nederland is de overheid in Vlaanderen sterk verkokerd. Naast de verschillende domeinen kent België ook nog de scheiding tussen een federale overheid, lokale besturen, de Vlaamse overheid, gewesten,…enzovoort. Een complexe structuur waar de burger vaak verloren loopt.

“Na onze boeklancering hebben we veel telefoontjes ontvangen van van verschillende mensen die blij waren met onze visie en ook meer ruimte wilden voor innovatie. Dat vraagt wel om een andere organisatiecultuur”, aldus Nancy. De dinobusters zijn duidleijk bezige bijen. Zij werken meer dan fulltime bij de overheid, maar spenderen ook best wat tijd aan het geven van lezingen op hogescholen en universiteiten en andere plekken bij overheden. Verder zijn ze ook vooral bezig met het creëren van veilige leeromgeving. “We kregen steeds meer mensen die binnen de strak hierarchische organisatiecultuur anders willen opereren. Wij brengen deze mensen in contact om met elkaar hierover in dialoog te gaan. We zijn open naar buiten, maar vertrouwelijk naar binnen. Dat is ook nodig omdat mensen zo hun echte dilemma’s op tafel kunnen leggen zonder direct afgerekend te worden”, volgens Nancy.

De oplossing in het klein.

Deze dinbousters willen graag de overheid in beweging brengen. Zelf zijn ze echter ook leidinggevende binnen hun eigen organisatie. Ze dromen ervan dat ook in hun eigen werkcontext de mensen weer met passie gaan werken. In individuele gesprekken proberen zij hun medewerkers aan te spreken op hun talent. Door vertrouwen te geven willen zij het verschil voor mensen kunnen maken. Nancy: “Dat geldt ook voor onze klanten. We willen met hen in gesprek gaan en eerlijk durven zijn. Ook al betekent dat soms dat je moet zeggen dat je niet alle antwoorden weet. Dat werkt echt ontwapenend en door alleen al actief te luisteren maak je soms al het verschil.” Elke heeft zo ook haar ervaringen. “Mensen hebben vaak diepe wonden vanuit eerdere werksituaties. Ik voel me soms meer een therapeut dan leidinggevende. Ik probeer mensen het gevoel van goesting en “joie de vivre” terug te brengen. Het valt niet altijd even goed mee om binnen een bureaucratische context ook echt “mens” te blijven. Daarvoor moet je sterk in je schoenen staan. Het gaat erom verbinding met elkaar te hebben. Als je niet naar je collega kunt luisteren, hoe ga je dan met je klanten om?” Voor beiden is de kern van de beweging dinobusters het werken in netwerken waar je sterke verbinding hebt met de mensen om je heen.

Wat zouden jullie de mensen in Nederland tot slot nog willen meegeven?

“Durven en doen” klinkt het in koor. Nancy: ¨ Het lijkt zo wat op de vraag “Wat zal ik later doen als ik groot ben?” Welnu: af en toe het lef hebben om uit je comfortzone treden. Wij zijn zelfs meer dan eens uit onze comfortzone getreden en toch leven we nog. Ik weet dat het eng is maar… Springen helpt wel! En nadien kan je zoooo trots zijn dat je niet als een kikker aan de rand van een poel bent blijven staan. Want met een intentie om te springen alleen, kom je wel nergens. Durf daarom stapjes nemen. Het moeten niet allemaal alle stappen tegelijk zijn, maar elk van de stapjes gaan best wel in de juiste omgeving… Veel succes alvast en weet… Dinobusters vind je overal. Hou gewoon je ogen en oren open…

Co-creatie: ‘een vorm van samenwerking, waarbij alle deelnemers invloed hebben op het proces en het resultaat van dit proces, zoals een plan, advies of product. Kenmerken van co-creatie zijn dialoog, ‘common ground’, enthousiasme, daadkracht en focus op resultaat. Voorwaarden voor succesvolle co-creatie zijn gelijkwaardigheid van de deelnemers.’ zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Co-creatie

Wederkerigheid. Dat is co-creatie voor Conny de Laat en Ingrid Veltkamp. Mensen in beweging zetten. De Laat en Veltkamp zijn beiden betrokken bij de co-creatiebeweging in Culemborg (zie de website), De Laat als bestuurslid en Veltkamp als contactpersoon van de gemeente Culemborg. In 2012 ontstond in Culemborg op initiatief van bewoners deze co-creatiebeweging, na een bijeenkomst die de gemeente organiseerde voor inwoners en bedrijfsleven met als doel gezamenlijk de kernwaarden voor de stad (‘eigenzinnig, vitaal en betrokken’) te bepalen.

Verbindingen tussen mensen en ideeën

De Laat: “Iedereen is in meer of mindere mate betrokken bij waar je woont. Al gaat het maar om je eigen poortje.” Samen met onder anderen initiatiefnemer Gerwin Verschuur, ging een groep betrokkenen met het idee van co-creatie in Culemborg aan de slag. De groep betrokken inwoners organiseerde een marathonsessie van 12 uur, op 12-12-2012. Elk uur had een bepaald thema. Bewoners en bedrijfsleven konden ideeën en initiatieven voor de stad Culemborg delen. De bijeenkomst was een groot succes. In totaal waren er 144 sprekers. Zie een impressie van de bijeenkomst op Youtube:

“We dachten, als het zó leeft, dan kunnen we er een beweging van maken. Er kwam een vervolg, met verschillende bijeenkomsten in 2013. Het doel was steeds om verbindingen te leggen tussen mensen en ideeën.”

Cocreatie Culemborg is een brede beweging en dat brengt dynamiek met zich mee. De Laat: “We hebben tijdelijk een stichtingbestuur opgericht, die bijeenkomsten organiseert, een website ontwikkelt, maar bijvoorbeeld ook de kosten van zaalhuur en dergelijke betaalt. We willen uiteindelijk van dit stichtingbestuur naar een coöperatieve vorm toe. We hebben als bestuur co-creatie bewust niet gedefinieerd. Geen ‘Dit is het en zo moet het’. Als je dat doet, sluit je mensen uit. Tegelijkertijd is er ook de behoefte bij mensen: ‘Wat is het nu, hoor ik daarbij, moet ik per se aansluiten?’ Die verschillende behoeftes zijn er, dat is niet erg.”

Gemeenten focussen nog te veel op beleid maken

Veltkamp, overigens zelf geen inwoner van Culemborg, is contactpersoon namens de gemeente. Binnen de gemeente is zij verantwoordelijk voor burgerparticipatiebeleid. “In principe hoeft een gemeente niet bij burgerinitiatieven betrokken te zijn, al vind ik het heel prettig om bij te dragen aan Cocreatie Culemborg. Van begin af aan hebben we heel open gesprekken gevoerd. Mijn rol is meedenken, bijvoorbeeld over hoe je de gemeenteraad kunt betrekken en bij welke persoon binnen de gemeente je moet zijn. Bovendien wil ik graag ‘ontschotting’ bewerkstelligen. Zodat burgers en overheid sámen werken aan de stad.

“Toen de co-creatiebeweging begon, had ik een gesprek met onze wethouders. Zij zeiden: ‘bij co-creatie worden toch wel alle doelgroepen betrokken?’. Maar wij kunnen als gemeente Cocreatie Culemborg niet vertellen wat te doen. Gemeenten focussen nog teveel op beleid maken. Bepalen wat anderen moeten doen. Daar anders naar kijken, heeft ook te maken met het dichten van de beroemde kloof tussen overheid en burger. Ik geloof niet in zo’n kloof. Juist dit soort bewegingen, als Cocreatie Culemborg, bewijzen dat!”

“Eigenlijk is het toch vreemd dat een gemeente bedenkt wat goed is voor de stad…”

De Laat: “Mensen worden vanuit verschillende drives actief in een stad: de één vanuit passie, de ander vanuit pijn. Beide zijn goed en effectief. Bij eerdere burgerinitiatieven heb ik zien ontstaan dat mensen die eerder zeer onverschillig waren, ineens dachten ‘hé, dit is onze wijk! Laat je eens zien gemeente!’. Ik wil die betrokkenheid, ook al is het vanuit ‘tegen’, positief inzetten voor deze stad.”

Veltkamp vult aan: “Niet de gemeente die zegt ‘we zijn met iets bezig, wat vinden jullie ervan?’ Maar de burgers die aangeven wat zíj belangrijk vinden.”
De Laat: “Het gaat om de energie: hoe krijg je voor elkaar dat mensen energie ten goede van de gemeenschap inzetten.”
Veltkamp: “En wat kan ik daar aan bijdragen? Dáár draait een gemeente om. Eigenlijk is het toch vreemd dat er vanachter een bureau in het stadskantoor bedacht wordt wat goed is voor de stad…”

Wat Veltkamp in dit hele proces heeft geleerd, is: “Laat als gemeente de bewoners zien dat hun rol van groot belang is, dat zij kunnen bijdragen aan de leefbaarheid van hun stad. Zo groeien we met elkaar organisch naar een kanteling toe: van burgerparticipatie naar overheidparticipatie.”
De Laat: “we hebben raadsleden gevraagd welk concreet project ze willen adopteren. Een aantal van hen heeft contact met ons gezocht. Dat zijn de zaadjes die je plant.”

Open staan en kansen pakken

Veltkamp heeft bewondering voor wat de co-creatiebeweging in Culemborg in gang heeft gezet. “Wat ik zo mooi vind, is dat ze voortdurend reflecteren op wat ze doen. Ze staan open voor verandering van het proces maar blijven wel bij hun oorspronkelijke visie. Ze willen leren. Dat merk je bij hun bijeenkomsten. Steeds denken ze na over het proces, hoe ze het goed kunnen vormgeven, wat de vraagstukken zijn et cetera. Terwijl het allemaal vrijwilligers zijn!”

De Laat: “Heel belangrijk is dat er niet één waarheid is. We stellen ons daarom lerend op. Naar buiten toe én naar binnen toe. Willen open blijven staan en kansen pakken. Als je het dicht timmert en ‘nee’ gaat verkopen aan mensen met ideeën, dan is het over. We zoeken bewust naar de balans tussen brengen en halen. Een beweging als co-creatie Culemborg trekt ook mensen aan die alleen komen ‘halen’. Aan de andere kant brengen mensen juist héél veel. We denken daar steeds over na: wat kom je brengen en wat kom je halen? Hoe is dat in balans?

Co-creatie is van de lange adem

“Co-creatie is iets van de lange adem. Het is echt investeren in de toekomst. Daarvoor heb je verschillende stijlen nodig: een visionair, iemand ‘met de poten in de klei’ en iemand die knopen door hakt. Al deze stijlen zitten overigens in ons bestuur. Mijn ideaal is dat alle actoren in een stad op hun kracht en expertise worden ingezet. In gezamenlijkheid. Ook de gemeente. Zij moeten het algemeen belang in ogenschouw houden en beschermen. Iedereen doet mee vanuit zijn eigen rol en verantwoordelijkheid.”
Veltkamp ziet de rol van gemeentes veranderen. “In de toekomst werken we met de stad aan de stad!”

———————————————————————————————————————————————-

Co-creatie in Culemborg:

Een aantal inwoners van Culemborg heeft in 2012 ‘Co-creatie Culemborg’ opgericht. De beweging heeft een voorlopig stichtingbestuur. Iedereen kan ideeën aandragen en aansluiten bij initiatieven. De missie en visie van de beweging is: